OPGERUIMD STAAT NETJES

Met ferme hand wordt in Amsterdam het gezag hersteld. Als laatste staaltje van ongekende ordehandhaving in de stad waar alles mocht en alles kon, viel de politie discotheek Mazzo binnen op pillenjacht. Of het nou gaat om de woonboot, de haringkar, de coffeeshop, de porno-ansichtkaart, de terrasgrootte, of de sluitingstijden van kroegen: nìets ontsnapt aan de aandacht van het college van B en W. Het lijkt of Amsterdam zich oppoetst voor de media die hier in juni de Eurotop verslaan. Maar de grote schoonmaak is al langer gaande. Krijgt de naar rechts draaiende tijdgeest vat op de trendgevoelige hoofdstad? Of is het de hand van de strenge burgemeester?

Op zijn rondgang door de stad mag de burgervader zijn zorgen over het al te vrijgevochten leefklimaat graag delen met zijn gehoor. Amsterdam dreigt ten onder te gaan aan zijn eigen imago, zegt hij dan. Buitenlandse bedrijven slaan dit vermeende drugparadijs over als vestigingsplek voor hun Nederlandse kantoor. Amsterdam heeft naam als jongerenstad, maar de oudere en veel kapitaalkrachtiger toerist blijft weg. En de schoonheid van de grachtengordel, door Unesco erkend via een voordracht voor haar Wereld-erfgoedlijst, gaat verloren achter de graffiti, wildgeplakte affiches, en anti-parkeerpaaltjes. De uit het chique Den Haag afkomstige burgemeester zegt het niet hardop, maar je hóórt het hem denken: Amsterdam is blijven hangen in de anarchistische jaren zestig en zeventig.

De burgemeester laat het niet bij woorden. Als een bevlogen huisbaas pakt hij het achterstallig onderhoud aan. En het moet gezegd: sinds mensenheugenis heeft de stad er niet zo pront bijgelegen als nu. Maar zoals een huis kan worden doodgerestaureerd, zo kan de levendigheid van een grote stad smoren in de regeltjes.

Sinds de inval bij Mazzo waart de angst rond onder de eigenaren van de grote Amsterdamse discotheken. Welke discotheek is als volgende aan de beurt? Want ondanks aandrang van hun kant wil het gemeentebestuur niet toezeggen dat het blijft bij de sluiting van Mazzo. Het toezicht van het personeel in de grote discotheken, zoals Escape, de iT, Melkweg en Arena is aangescherpt tot alarmfase 3. En overal worden discotheekgangers via affiches gewaarschuwd dat het kopen en verkopen van xtc of andere pilletjes verboden is. De bedrijfsleider van Mazzo branden de woorden op z'n lippen als hem wordt gevraagd wat hij vindt van het optreden van de gemeente. Wijselijk verwijst hij door naar z'n collega's. Hij wil boven alles dat Mazzo zo snel mogelijk weer open kan.

Directeur Paul Hermanides van discotheek en budget-hotel Arena in Amsterdam-Oost wil niet alleen met de boze vinger naar Patijn wijzen. Het is waar dat onder deze burgemeester de discotheken strenger worden aangepakt. Maar dat wijt hij evenzeer aan de golfbeweging van alle eeuwen: soms laat de overheid de touwtjes vieren, dan weer trekt ze die aan. “Ook als Van Thijn nu nog burgemeester was, had hij maatregelen genomen. Al had hij het misschien wel anders aangepakt.”

Het is de toon die de muziek maakt. En de toon van Patijn is een andere dan die van z'n voorganger. Onder Ed van Thijn deed zich een soortgelijke situatie voor als bij Mazzo. De politie had er lucht van gekregen dat in discotheek Richter aan de Reguliersdwarsstraat coke werd verhandeld. Eerst stuurde Van Thijn een waarschuwing aan de bedrijfsleiding. Toen na enkele weken de situatie onveranderd was, greep de politie in. De inval bij Mazzo kwam een paar weken geleden als donderslag bij heldere hemel. En de manier waarop was evenmin prettig. “Bij de actie kwamen tachtig politiemensen even Mazzo binnenvallen, waar amper tweehonderd mensen waren”, zegt Hermanides.

De discotheken zijn niet de enige die tegensputteren. Begin deze week stonden enkele bordeelexploitanten voor de Amsterdamse rechter. Ze zijn het gloeiend oneens met de gemeentelijke prostitutieregels die sinds een klein jaar van kracht zijn. “Ik kan me voorstellen dat je regels uitvaardigt in deze maatschappij”, zegt woordvoerder K. de Weerd, die zelf panden heeft op de Wallen. “Maar dan moet je wel weten waarover je praat. En de mensen die dit beleid maken, zijn wereldvreemd.”

Onder het nieuwe regime worden illegaal hier verblijvende prostituées van buiten de Europese Gemeenschap niet meer getolereerd. De politie komt met de regelmaat van de klok in de sekshuizen langs om de dames te controleren op hun papieren. Het zorgt voor paranoia op de Wallen, zegt Weerd. “Vooral de verhuurders lopen op hun achterste benen. Ze zijn als de dood dat een prostituée haar papieren niet bij zich heeft. Want dan is het niet van 'laat ze morgen dan zien', maar er wordt gelijk proces-verbaal opgemaakt. En lopen er twee of drie van die dingen, dan krijg je een aanschrijving dat je je zaak moet sluiten of wordt deze al meteen door de politie dichtgespijkerd. Vroeger ging het soepeler. Dan kwam zo'n politieman naar binnen en kon je erover praten.”

Hij vindt dat de vrouwen een tijdelijke verblijfsvergunning moeten kunnen krijgen. Deze aanscherping van het prostitutiebeleid zal totaal averechts werken, voorspelt hij. Het gemeentebestuur jaagt zo de prostitutie de illegaliteit in, met alle negatieve gevolgen van dien: vrouwenhandel, uitbuiting, gevaar voor de volksgezondheid. “De klanten op de markt vragen exotische meisjes, meisjes uit Zuid-Amerika, Azië. Dus als de klant erom vraagt, zal dat aanbod er komen.”

De Weerd neemt de politie van bureau Warmoesstraat niets kwalijk. “In dit geval bepalen de wethouders en de burgemeester de strategie. We vinden het wel frappant, dat toen er een Amsterdamse burgemeester was, Amsterdam altijd een wat rommeliger stad was dan Den Haag of Rotterdam. Van Thijn ging de straat op en legde zijn oor te luisteren. Nu hebben we een burgemeester die ver van het volk afstaat. Hij wil als een schoolmeester alles regelen. En ik denk niet dat dit mogelijk is.”

In een 'Amsterdam op orde' liggen ook woonboten behoorlijk in de weg. Anderhalf jaar geleden nam de gemeenteraad de nota 'Amsterdam te water' aan, in een poging de 'wildgroei' langs de grachten te beteugelen. Vlotjes, bijbootjes en uitbouwseltjes zijn voor een woonboot nu taboe. Woonboten die het zicht belemmeren op een historische brug, moeten daar weg. En er zijn standaardmaten vastgesteld voor klein, middelgroot en groot. Menige woonbootbewoner met een afwijkende maat heeft intussen de voor- en achterkant van z'n boot af moeten zagen. “Het is gewoon lelijk. Je krijgt van die vierkante bakkies”, vindt Eric Blaauw.

“Woonboten worden gezien als een opruimprobleem”, foetert Blaauw op zijn woonark op 'een gouden plek' in het IJ. Hij is actief in twee woonbotenorganisaties: Waf (Waterig Amsterdam Front) en ABC (Amsterdams Boten Comité). Onbegrijpelijk vindt hij de veranderde houding in de Stopera tegenover de woonboot. “Van Thijn was van mening dat het leuk was, die boten, dat het volkshuisvesting was, en dat Amsterdam er zuinig op moet zijn. Nu moet het bovenal netjes en mooi zijn.”

Tekenend vindt hij het dat de woonboten tegenwoordig onder de wethouder financiën vallen, terwijl Van Thijn ze zelf in zijn portefeuille had. Maar de ommezwaai komt niet alléén door de burgemeester. “Patijn is een netheidsrakker. Doordat je wat met ambtenaren praat hoor je wel eens wat uit de keuken. Netheid is echt een paradepaardje van hem en hij heeft een vrij behoorlijke stem in het college. Maar hij is niet de enige. Er is een tendens in de gemeenteraad dat men over dit soort dingen de nodige stampij maakt. Het wordt steeds provincialer met al die orde en netheid. Het lijkt hier Tilburg wel!”

In zijn somberste momenten verdenkt Blaauw het gemeentebestuur ervan, uit te zijn op de verdrijving van de woonboot. In 1989 lagen er 2610 woonboten in het Amsterdamse water, nu zijn dat nog maar 2275, lepelt hij uit de statistieken op. Toch houden de politici vol dat elke woonboot die weg moet, een nieuwe ligplaats krijgt. Woest kan Eric Blaauw worden over die verdrijving van woonboten bij historische bruggen. “En dat voor Amsterdam als scheepvaartstad. Gekte is het. En alsof je een brug niet ziet als er een boot ligt!”

Ook de haringkar onttrekt het uitzicht op de historische Amsterdamse bruggen. Deze maand komt wethouder Guusje ter Horst met haar nota over de marktkramen in de binnenstad. Secretaris Jan Pestman van de Amsterdamse vereniging voor ambulante handel is somber gestemd over de inhoud. Hij verwacht dat zo'n vijftig bloemenstallen, haringkarren en andere kramen weg moeten, al wil hij nog wel eens zien of het college de gemeenteraad mee krijgt. “Je tast zo dat tolerante waar Amsterdam toch voor hoort te staan, ernstig aan”, vindt hij. “Er heerst een soort decadentie van: kijk eens hoe mooi onze stad is. Nou, die stad is even mooi mèt die stallen of terrassen. Als je die weg haalt, haal je ook een stuk leven en vaart uit de binnenstad.”

Patijn is deze keer niet degene die de kraampjes weg wil hebben. Pestman herinnert zich dat de burgemeester het zelfs opnam voor de haringkar toen de eerste plannen bekend werden. Nee, hij geeft de schuld aan 'de yuppenstand in de binnenstad'. “Daar wonen nogal wat ambtenaren en politici. Die willen een vrij uitzicht op de Blauwbrug.”