Onderzoekers ruziën over schietproef op mensenhoofd

GRONINGEN - In de vakgroep Anatomie van de rijksuniversiteit Groningen is verdeeldheid ontstaan over de vraag of menselijke delen die ter beschikking van de wetenschap zijn gesteld, mogen worden gebruikt in kader van strafrechtelijk onderzoek en juridische bewijsvoering. Het Gronings anatomisch lab blijkt een van de menselijke hoofden te hebben geleverd die onlangs is gebruikt voor een schietproef, in de zaak van de Leidse balpenmoord.

Onderzoekers die de omstreden schiettest wilden uitvoeren, hebben diverse laboratoria in Nederland voor een hoofd benaderd, uiteindelijk hebben Groningen en Amsterdam 'ja' gezegd, zo bleek gisteren in de strafzaak tegen Jim. In Groningen zou het zijn gegaan om een zogenaamd 'snijhoofd', dat al voor onderzoek is gebruikt. Er is dus geen materiaal aan het onderwijs onttrokken.

De toestemming voor de schiettest en de publiciteit daarover heeft de Groningse vakgroep onder leiding van hoogleraar dr G. Holstege verdeeld in voor- en tegenstanders van zulke proeven. “Persoonlijk heb ik er geen moeite mee als middels een simpele ingreep in menselijk materiaal bewijslast wordt verkregen dat leidt tot een aanzienlijk strafvermindering of zelfs vrijspraak voor iemand die schijnbaar onterecht vastzit”, aldus een woordvoerder van de Groningse vakgroep. “Maar als dit beleid van de vakgroep wordt, zullen we dat standpunt naar buiten moeten brengen. Immers, als je overweegt je lichaam aan de wetenschap ter beschikking te stellen, moet je weten voor welke doelen het gebruikt kan worden.”

Op het Amerikaanse Cincinnati Medical College, waarmee het Groningse laboratorium in verbinding staat, is het gebruik van menselijke delen bij strafrechtelijke onderzoeken al jarenlang praktijk en die werkwijze is ook bekend bij de mensen die hun lichaam ter beschikking stellen. In Nederland worden jaarlijks 300 lichamen aan acht labs afgestaan voor 'onderwijs en wetenschap', maar in die beschrijving wordt de term 'wetenschap' wel nadrukkelijk gekoppeld aan 'ten behoeve van de geneeskunde'. In het buitenland gaat men wat gemakkelijker met het afgestane menselijk materiaal om. Twee jaar geleden werd bekend dat Duitsland, Frankrijk, Zwitserland en de VS al geruime tijd lijken gebruiken bij botsproeven. Met kinderlijkjes is onder meer de veiligheid van zitjes op de achterbank getest. Naar aanleiding van de commotie die hierover ontstond, lekte uit dat Duitsland ook lichamen gebruikt bij onderzoek naar de uitwerking van bepaalde soorten munitie. Rijen lijken zijn onder vuur genomen met verboden dumdum-kogels.

Nederland is terughoudender, maar ook verdeeld over de vraag of anatomische labs aan strafrechtelijk onderzoek of tests voor juridische bewijsvoering moeten meewerken. Volgens de directeur van het Nijmeegse anatomisch lab, dr J. Kauer, kunnen zulke test onder zijn verantwoordelijkheid niet plaatsvinden. “Vooropgesteld: er is geen wet, er zijn geen richtlijnen die medewerking verbieden. Maar we hebben de taak zorgvuldig met het ter beschikking gestelde materiaal om te gaan. Daarom zou ik een schiettest niet goedkeuren, net zoals ik een botsproef zou afkeuren. Zulke tests vallen niet onder de noemer wetenschap zoals dat oorspronkelijk is bedoeld.”

Kauer vraagt zich trouwens af of een hoofd van een ter beschikking gesteld lichaam wel bruikbaar is voor een schietproef. “Een gebalsemd lichaam verandert het weefsel dat denatureert. Zoals een rauw ei niet op een gekookt lijkt, zo is lichaam vol leven niet te vergelijken met een lichaam dat al weken wordt geconserveerd.”

Ook J. Puts, secretaris van het Forensisch medisch genootschap (FMG) en zelf patholoog-anatoom veroordeelt de schiettest. “Dit lijkt mij een experiment voor de medisch-ethische commissie.”