Duitse regisseur en toneelschrijver Heiner Müller (66) overleden

Van onze kunstredactie BERLIJN - De Duitse toneelschrijver Heiner Müller is zaterdag op 66-jarige leeftijd in Berlijn overleden; hij leed aan slokdarmkanker. Müller, sinds 1992 leider van het Berliner Ensemble, behoorde tot de meest gespeelde schrijvers. In Nederland wordt hij vooral bij de groep Discordia opgevoerd. Meest vertoonde werken van hem zijn 'Kwartet' en 'Hamletmaschine'. Zijn bekendste stukken 'Der Lohndrücker', 'Germania Tod in Berlin' en 'Hamletmaschine'.

Müller was afkomstig uit Eppendorf, in de oostelijke deelstaat Saksen. In de voormalige DDR stond hij, hoewel hij overtuigd marxist was, regelmatig bloot aan forse kritiek wegens zijn onafhankelijke opstelling. In 1961 werd hij daarom uit de schrijversbond gezet. Pas in 1988 mocht hij opnieuw lid worden. In 1993 werd bekend dat hij ook informant van de gehate geheime dienst Stasi was geweest. Hij verklaarde dat dat onvermijdelijk was geweest. “Waarom zou ik niet met de Stasi hebben gesproken, als ik in de gelegenheid was om ze te beïnvloeden? Ik zie daar geen moreel probleem in.”

Zijn stukken werden jarenlang veel meer in het buitenland - met name de Bondsrepubliek - opgevoerd dan in de DDR. In 1986 ontving hij voor zijn werk de DDR-landsprijs. Zijn schrijverij begon eind jaren vijftig met stukken die de opbouw van het socialisme in Oost-Duitsland verheerlijkten, maar al spoedig versomberde zijn visie. Hij kwam in conflict met de machthebbers toen hij schreef over onderdrukking, angst en geweld als kenmerken van het communisme. Hij drukte dat uit in 'Germania Tod in Berlin' dat handelt over de opstand van 1953 en de bouw van de Muur.

De val van die Muur in 1989 bracht hem, met de linkse intellectuelen in de ex-DDR, opnieuw in een oppositionele houding, nu jegens de economische overrompeling door de kapitalistische Bondsrepubliek.

In de jaren zeventig ontwikkelde hij op basis van Shakespeare experimenteel theater, wat leidde tot het acht uur durende 'Hamletmaschine'. Hij hield zich de laatste jaren ook met opera bezig; zo regisseerde hij in 1993 'Tristan und Isolde' van Wagner tijdens het festival van Bayreuth. Van zijn 'Medeafragmente' werd door de Belgische componist Boesmans een korte opera gemaakt.