Wat Lorenzo in het Romanes rapt, rapt Mirko in het Amerikaans na

Rapper Mirko Chadin (17) komt uit Boston. Hij is een maand lang op bezoek bij Sinti-zigeuners in Brabant.

Zij spreken weinig Engels, en Mirko al helemaal geen Nederlands of Romanes, de Sinti-taal. Maar dat maakt niet uit. Want als ze samen muziek maken, vallen de grenzen weg.

De zigeunerjongeren en Mirko maken hun muziek bij de Stichting Sinti Werk in Best. Zo'n dertig Sinti-jongeren zijn daar vier dagen per week bezig met muziekprojecten. Ze wonen in woonwagencentra rond Eindhoven. “We willen met onze muziek uit die hoek komen waar ze ons in hebben getrapt”, zegt Lorenzo fel. “Als je bij een sollicitatie komt en ze horen dat je van het kamp komt, word je meteen afgewezen. Nog steeds doen allerlei duistere verhalen de ronde, dat we kinderdieven zouden zijn, bijvoorbeeld.” Lorenzo houdt een aansteker bij het oor, en laat een luguber sissen van gas horen. Een verwijzing naar de half miljoen zigeuners die in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers zijn vergast. “Dat deden jongens bij mij op school, als grap.”

Mirko's leven lijkt in de verste verte niet op het leven van de Sinti-jongeren. Hij is op bezoek op uitnodiging van de internationale vereniging ter nagedachtenis van de holocaust. Mirko's ouders zijn gevlucht uit Haïti, hij is opgegroeid in Boston. De reis naar Nederland moet uiteindelijk een werkstuk opleveren voor school. Mirko is niet arm, heeft een goede opleiding en een goede kans op een baan, maar weet wel wat het is om met vooroordelen om te moeten gaan. “Mensen denken in stereotypen. Als ze een zwarte zien, houden ze automatisch hun tas wat steviger vast.” Mirko wist niets over zigeuners voor hij naar Nederland kwam.

“Door naar hun muziek te luisteren, kun je begrijpen wat ze hebben meegemaakt”, zegt Mirko. De rapper is met Lorenzo (25 jaar, met artiestennaam Puffy), zanger Johnny (20) en gitarist Jimmy (17) een rap aan het schrijven. Ze combineren Sinti-muziek, gitaar met Spaanse en Hongaarse invloeden, met hiphop en r & b. Wat Lorenzo in het Romanes rapt, rapt Mirko hem in het Amerikaans na.

Lorenzo: “Met onze muziek willen wij duidelijk maken wie wij zijn. Door Mirko zijn de teksten begrijpelijk voor iedereen en ook de hiphop en r & b maakt de muziek toegankelijker.”

Sinti (een meisje heet Sinteza en een jongen Sinto) hebben een eigen taal en cultuur en vinden vaak moeilijk werk omdat ze nauwelijks een opleiding hebben. Vaak haken Sinti-kinderen nog tijdens de basisschool af.

In Nederland wonen zo'n 3 000 Sinti, zigeuners die vroeger de wereld rondtrokken als muzikanten, handelaren in oud ijzer, schilderijen en sieraden, scharenslijpers of mandenvlechters. De Nederlandse overheid besloot de zigeuners in de jaren zestig in grote kampen onder te brengen. Sinds een aantal jaar zijn de meeste Sinti naar kleinere woonwagencentra of gewone huizen verhuisd, omdat in die grote centra de zigeuners geïsoleerd bleven van de rest van de samenleving. Zigeuners kennen een lange geschiedenis van discriminatie en vervolging en Sinti houden mede daarom vast aan hun eigen cultuur. Dat biedt bescherming.

Vaak spreken de kinderen thuis alleen Romanes en hebben ze in het Nederlands een taalachterstand. Thuis worden ze weinig gestimuleerd om te studeren, omdat hun ouders vaak zelf niet kunnen lezen en schrijven. Romanes is alleen een gesproken taal.

Sinti-jongeren mogen het dan op school niet goed doen, muziek maken kunnen ze beter dan 'burgers', zoals ze Nederlanders noemen. Gitarist Jimmy bijvoorbeeld, stond al op zijn zevende op festivals en speelde op zijn vijftiende mee met de beroemdste Sinti-gitaristen in Nederland, het Rosenberg Trio. Hij heeft veel talent, zijn vingers tokkelen razendsnel op de snaren. Bij de Stichting Sinti Werk heeft Jimmy een ruimte om te oefenen en leert hij hoe hij zijn muziek kan gebruiken om geld te verdienen.

Ook Jamaica en Rachel (allebei 15) zijn gestopt met school en oefenen nu in dansen en zingen. “Ik wil naar Hollywood, ik wil actrice worden of zangeres en daar doe ik alles voor. Dit hier is mijn school”, zegt Racha. Jamaica wil ook beroemd worden, maar van het kamp wil ze nooit weg. Of ze anders zijn dan andere Nederlanders? “Ik voel me hetzelfde”, zegt Jamaica. “Maar we hebben wel eigen tradities. Als je bijvoorbeeld met een jongen een hele nacht wegblijft, ben je in onze cultuur 'getrouwd'. Veel jongeren doen dat al op hun vijftiende en krijgen heel jong kinderen. Als je eenmaal een man hebt moet je lange rokken dragen. Daar ben ik nog lang niet aan toe, hoor, ik wacht nog even.” De jongeren timmeren aan de weg, ze hebben al een cd (getiteld 'Those Eyes') gemaakt en gaan festivals af.

“Doe je ogen dicht”, zegt Mirko in het Amerikaans tegen Lorenzo die aarzelt om te gaan rappen op de snelle akkoorden die Jimmy op zijn gitaar speelt. “Voel de muziek.” In het Romanes rapt Lorenzo, snel. De taal klinkt als een mengeling van Spaans en Duits. “Ik leer van Mirko hoe ik gevoel in mijn raps moet leggen”, zegt Lorenzo, die hard moet zoeken naar geschikte woorden in het Romanes. Op zijn beurt leert Mirko een nieuwe muziekstroming kennen. Mirko: “Hiphop en zigeunermuziek gaan perfect samen. Het is muziek recht uit het hart.”