Ministers zaaien tweedracht onder taalkundigen

Wie volgens de nieuwste regels wil spellen, is beter af met een zojuist verschenen 'Nieuwe Spellinggids', een co-produktie van drie uitgevers van woordenboeken, dan met de officiële 'Woordenlijst' alias het Groene boekje.

Dat concludeert de taalkundige Corriejanne Timmers na een vergelijkend warenonderzoek in het maandblad Onze Taal. Ze vergeleek drie naslagwerken voor de nieuwe spelling. Het Groene boekje beoordeelt ze als 'matig/slecht'; 'De Nieuwe Spellinggids' van Het Spectrum, Van Dale Lexicografie en Wolters als 'goed'; de herziene grote Van Dale - louter in zijn hoedanigheid van spelling-vraagbaak bekeken! - als 'voldoende'.

Op alle criteria die Timmers aanlegt, scoort de rode 'Nieuwe Spellinggids' (hierna NS) beter dan het Groene boekje (hierna GB). De NS is goedkoper (¿ 29,90, een tientje minder dan het GB) en uitgebreider (130 000 woorden tegen 110 000). De kwaliteit van het woordenbestand in de NS is hoger, onder meer doordat méér recente woorden zijn opgenomen. De nieuwe spelling(s)regels worden er duidelijker uitlegd en iets consequenter toegepast. De NS is veel gebruiksvriendelijker. (De grote Van Dale, die als betekeniswoordenboek voor ¿ 325 zoveel meer biedt dan spelling alleen, blijft in deze samenvatting buiten beschouwing.)

Op Timmers' beoordeling valt niet zo gek veel af te dingen, maar wel iets. In twee opzichten is het GB handiger. Het geeft meer informatie over het geslacht van zelfstandige naamwoorden, nuttig voor schrijvers die niet weten dat, pak weg, kunst en politie traditioneel vrouwelijk zijn, maar kwast en poppenwagen mannelijk. (De NS onderscheidt alleen de- en het-woorden.) Ook verwijst het GB bij de vele gelijkwaardige dubbelspellingen (cinema/kinema, geluidhinder/geluidshinder e.d.) vaak door naar het alternatief, wat de NS steevast nalaat.

Beide gidsen herbergen overigens een imposante hoeveelheid bladvulling: tienduizenden onproblematische samenstellingen, waaronder rugzakgroothandel (GB) en televisietekenfilmserie (NS). Alleen al onder water- vermeldt het GB 300 van zulke overbodige combinaties en de NS 400. Timmers maakt melding van 'reële schattingen' die de nuttige inhoud van de twee gidsen tot de helft van de feitelijke terugbrengen.

Verschillen

Ze geeft ook een overzicht van de talrijke verschillen tussen enerzijds de 'officiële' spelling (GB) en anderzijds de NS, die alleen op een enkel onderdeel afwijkt van de herziene Van Dale. Een bescheiden bloemlezing: - Bastaardwoorden: locatie, shockeren, seksshop (GB); lokatie, choqueren, sexshop, maar sekstheater (NS).

- Vreemde woorden: allright, slowmotion (GB); all right, slow motion (NS).

- Aardrijkskundige adjectieven: Costaricaans, Srilankaans (officiële schrijfwijze volgens de Taalunie); Costa Ricaans, Sri Lankaans (NS).

- Namen van talen: Hoogduits, Middelnederlands, Indogermaans (GB); Hoog-Duits, Middel-Nederlands, Indo-Germaans (NS).

- Koppelteken: pro-communistisch, antiautoritair, conceptwet, privé-sfeer (GB); procommunistisch, anti-autoritair, concept-wet, privésfeer (NS).

- Tussen-s: drug(s)dealer, geluiddemper, groep(s)taal (GB); drugsdealer, geluid(s)demper, groepstaal (NS).

- Tussen-n: weduwEpensioen, klasseNstrijd, paardEbloem, eendEkroos (GB); weduweNpensioen, klassEstrijd, paardeNbloem, eendeNkroos (NS).

Wat moeten spellers die zich graag door taalkundige of politieke autoriteiten laten gezeggen, met zoveel variatie? Als ze bij de overheid of in het onderwijs werken, hebben ze geen keus. Daar wordt, per 1 september volgend jaar, navolging van het Groene boekje verplicht. (Het is daarom uit commercieel oogpunt verbazingwekkend, dat de uitgevers van de NS niet per omstreden woord óók het alternatief van het GB hebben afgedrukt).

Voor de rest van Nederland en Vlaanderen vreest Timmers 'tweespalt' op spellinggebied. De redactie van Onze Taal pleit voor snel overleg tussen de samenstellers van het Groene boekje, de grote Van Dale en 'De Nieuwe Spellinggids', om de verschillen weg te werken.

Een recent antwoord van staatssecretaris Nuis op Kamervragen lijkt die mogelijkheid uit te sluiten. Het Groene boekje komt voort uit een besluit van de Taalunie (lees: bewindslieden van Nederland en Vlaanderen). Zulke besluiten onttrekken zich aan normale maatschappelijke regels.

Ze zijn, eenmaal genomen, niet meer vatbaar voor herziening, ook al zaaien ze onder leken verwarring en onder experts, in dit geval taalkundigen en lexicografen ofte wel woordenboekmakers, tweedracht.