Megafusie stroomproducenten stuit mogelijk op verbod mededingingsautoriteit

Spanning blijft troef in de elektriciteitssector. Veel energiebedrijven voelen er weinig tot niets voor om zich in tweeën te splitsen, zoals minister Wijers wenst. Bovendien is de komst van één groot bedrijf voor de productie van stroom, minder zeker geworden.

Het verzet tegen een splitsing van energiebedrijven werd deze week scherp verwoord door de directeur van Nuon, T. Swelheim. “Bedrijven als het onze worden gemangeld”, zei hij tijdens de presentatie van de jaarcijfers. En hij dreigde zelfs de vorming van één stroombedrijf te blokkeren, als Wijers zijn plannen doorzet en de energiebedrijven zo het beheer over hun stroomnet kwijtraken.

Swelheims opmerkingen kwamen op een opmerkelijk moment, zoals ook zijn dreigement opvallend was. Twee weken geleden debatteerde de Tweede Kamer met Wijers over de nieuwe Elektriciteitswet. Dat debat werd niet afgerond, omdat er bij de Kamer nog veel vragen leefden over de gevolgen van de wet. Ook de beoogde splitsing van energiebedrijven was, wat de Kamer betreft, nog niet in kannen en kruiken. Half februari vervolgt de Kamer het debat.

In de nieuwe wet stelt Wijers voor om de energiebedrijven te ontheffen van hun taak het stroomnet te beheren. Hij wil dat, omdat de stroommarkt vrijer wordt en meerdere partijen in de toekomst stroom kunnen aanbieden aan grote afnemers. Op dat moment is het belangrijk dat een onafhankelijk bedrijf het netwerk beheert, vindt Wijers. Als het energiebedrijf niet alleen stroom levert maar ook de scepter zwaait over het netwerk, en dus strategische informatie heeft over prijzen van, en de behoefte aan stroom van grote klanten, is dat bedrijf in het voordeel. Dat voordeel kunnen de bedrijven misbruiken, argumenteert Wijers.

Veel energiebedrijven vinden Wijers' wet veel te ver gaan. Zij hebben veel kapitaal zitten in hun netwerk, en vrezen dat zij kreupele bedrijfjes worden als hun netwerktak (waar veel mensen werken) wordt afgeslitst. Zij zijn ook bang dat de planning in de war komt. Bij de bouw van nieuwe wijken is het handig als er één bedrijf bepaalt hoe de voorziening van stroom, gas en warmte wordt verzorgd, vinden de energiebedrijven.

De energiebedrijven vinden het verder vreemd dat Wijers voor de gas-sector (die ook met meer marktwerking te maken krijgt) voor een andere oplossing kiest. De scheiding tussen leverantie en netwerkbeheer wil Wijers bij de gassector niet doorvoeren. Tenslotte beklagen de energiebedrijven zich erover dat de integratie tussen gas en stroom, die zij de afgelopen jaren hebben bewerkstelligd, in het voorstel van Wijers weer deels verloren gaat.

De bezwaren van de energiebedrijven zijn ook in het Kamerdebat aan de orde geweest. Wijers zei toen dat energiebedrijven niet verplicht zijn om hun huidige netwerkpoot geheel af te splitsen. Het energiebedrijf zou best het onderhoud van het net - zeg maar: het graaf- en spitwerk in de bodem - kunnen blijven uitvoeren. Als de strategische taak maar wordt afgesplitst en de concurrentie op het net eerlijk en transparant kan verlopen.

De energiebedrijven vinden die toezegging onvoldoende. Als het netwerkbedrijf onderhoud wil laten plegen aan het net, zal het opdrachten openbaar moeten aanbesteden. De energiebedrijven maken dan geen kans: aannemers kunnen veel goedkoper werken, omdat zij aan andere CAO's zijn gebonden. Daarbij komt nog dat een splitsing van energiebedrijven extra kosten met zich meebrengt. “Wij moeten de vrije markt op, maar worden met handen en voeten gebonden”, zegt een woordvoerder van Nuon. G. Zijlstra, de directeur van ENW Amsterdam die drie weken geleden in Trouw zijn bezwaren tegen de wet verwoordde: “Bij zo'n splitsing wordt een onderdeel van het bedrijf van je vervreemd, je hebt er niets meer over te vertellen.” De energiebedrijven willen daarom alleen een administratieve, en geen juridische scheiding tussen het beheer en de leverantie van stroom. Dat hoeft de eerlijke concurrentie op het net echt niet in de weg te staan, betogen zij.

De wet zit Swelheim zo hoog dat hij dreigde de fusie van de huidige vier stroomproducenten (Epon, EZH, Una, EPZ) te torpederen. Eind december werd die fusie, na een lange periode van discussies, in grote lijnen beklonken. En het lijkt niet waarschijnlijk dat de fusie nog ongedaan wordt gemaakt. Maar in theorie zouden Nuon en andere distributiebedrijven de fusie, waarvan Wijers een groot voorstander is, kunnen dwarsbomen. Met Edon is Nuon aandeelhouder van het productiebedrijf Epon. Ook EPZ is in handen van distributiebedrijven.

De fusie kan ook nog langs een andere weg worden bedreigd. De pas opgerichte Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) gaat kijken of de fusie wel door de beugel kan. De NMa kan fusies verbieden als bedrijven te groot en te machtig worden, en daardoor de werking van de vrije markt belemmeren. Deze week besloot de NMa de beoogde fusie van de productiebedrijven aan een nader onderzoek te onderwerpen. Die stap werd overigens wel verwacht, omdat het fusiebedrijf met afstand Neêrlands grootste stroomleverancier wordt.

Mocht de NMa de fusie verbieden, dan is dat wel pikant. Want juist Wijers is een groot voorstander geweest van de komst van de NMa. En van de fusie.