VERENIGDE STATEN

PHILADELPHIA - Met sigaretten kon je in de gevangenis alles kopen - van toiletpapier en tandenborstels tot drugs en seks. Maar als roken in de gevangenis wordt verboden veranderen de sigaretten in smokkelwaar en slaat bij velen de wanhoop toe.

“We hadden nog een kerstboom in de hal, maar die moesten ze weghalen omdat iemand probeerde dennennaalden te roken”, zei Dennis Carter, een gevangene in Pennsylvania, waar sinds 1 januari niet meer mag worden gerookt in de gevangenissen. “Er zijn erbij die gek worden omdat ze niet kunnen roken.” Andere gedetineerden proberen in wc-papier gewikkeld gras, aarde, sinaasappel- of appelschillen te roken.

Gedetineerden noemen de anti-rookmaatregel wreed en ongebruikelijk, maar de bewaarders zeggen dat de gedetineerden veel gezonder, en de gevangenissen veel schoner zijn geworden. Smokkelen komt nog steeds voor, maar nu worden vaker sigaretten in plaats van marihuana en cocaïne binnengebracht.

In de jaren negentig zijn gevangenissen van Californië tot Massachusetts rookvrij geworden, vaak nadat niet-rokende gedetineerden naar de rechter waren gestapt. De meeste nieuwe gevangenissen beginnen meteen met een rookverbod.

De bewaarders zeggen dat het verbod bedoeld is om de gevangenen gezonder te maken - niet om hen te straffen. In de moderne gevangenissen kunnen de ramen niet meer open en de luchtverversing wordt geregeld via een airconditioningsysteem. “Per vierkante meter heb je meer mensen bij elkaar dan op enige andere plaats”, zei Calvin Lightfoot, directeur van de penitentiaire inrichtig van Allegheny County in Pittsburgh.

In Bucks County werd op 1 december een rookverbod van kracht nadat een vakbond een klacht had ingediend over slechte lucht, die de gedetineerden hoofdpijn en infecties aan de luchtwegen zou bezorgen. Onderzoek van het ventilatiesysteem bracht geen ander probleem aan het licht dan dat van “500 mensen die in een gevangenis 24 uur per dag roken.”

Meestal wordt een rookverbod in de gevangenis voorafgegaan door een overgangsperiode waarin het sigarettenaanbod geleidelijk wordt verminderd en de gevangenen psychische ondersteuning krijgen aangeboden. Er worden snoepjes, wortelen en stengels bleekselderij rondgedeeld en de gevangeniswinkel slaat extra repen, chips en zakjes soep in.

Voorstanders van het rookverbod wijzen niet alleen op de schonere lucht, maar ook op andere kleine voordelen - minder brandgaatjes in kleding en beddengoed, muren die veel minder vaak hoeven te worden overgeschilderd, minder brand.

Maar er zitten ook negatieve kanten aan. Bewaarders komen in de verleiding sigaretten aan te bieden voor geld. Het gevangeniswezen van Georgia kwam op een rookverbod terug toen de gedetineerden met elkaar op de vuist gingen vanwege gesmokkelde sigaretten die voor veertig gulden per pakje van de hand gingen. En artsen, onder wie het hoofd van de gezondheidsdienst van Philadelphia, Lawrence Robinson, zijn bang dat met name drugsverslaafden er schade van zullen ondervinden. De verslaafden zouden ernstige afkickverschijnselen kunnen krijgen als zij tegelijkertijd van drugsgebruik en roken moeten afzien.