Indiase middenklasse laat het stemmen over aan de armen

BANGALORE - “Je droomt van grootse dingen, dus dan zorg je er ook voor dat de werkelijkheid groots uitpakt. We hebben altijd al iets willen doen dat bijna niet meer van deze wereld was. Hier hebben we het bereikt: De Ultieme Winkel Fantasie.” Morali Dharan zegt het zonder met de ogen te knipperen. Hij gelooft in zijn fantasie en weet dat hij het publiek zal meekrijgen.

Voor de deuren van Kemp Fort dansen mislukte Disney-poppen de kopers tegemoet. Binnen in de 100 000 vierkante meter grote winkel glanst het marmer en houden veiligheidsagenten de zaak nauwlettend in de gaten. Er lijkt evenveel personeel als publiek rond te lopen. De inwoners van de Zuid-Indiase stad Bangalore mogen zich dan graag kosmpolitisch noemen, zo veel glitter is toch wel even wennen. De forse prijzen trouwens ook.

Kenny Patel heeft het allemaal al eens eerder gezien. Deze uit India afkomstige man emigreerde zeventien jaar geleden naar de Verenigde Staten. Hij is voor het eerst sinds tien jaar terug in zijn geboortestad en ziet de talloze veranderingen goedkeurend aan. “Het is geweldig”, zo knauwt hij in onvervalst Amerikaans, “niet iedereen zal hier terecht kunnen, maar de Indiase middenklasse kan zich hier uitleven.”

En dat is precies de bedoeling. De berekeningen zijn steeds weer anders, maar de meeste kenners houden het erop dat ongeveer 15 procent van de Indiase bevolking tot de middenklasse behoort. In een stad als Bangalore, onmiskenbaar een van de modernste van het land, ligt dat percentage maar liefst rond de vijftig procent. Het zijn de mensen die steeds meer profiteren van het proces van economische liberalisering dat de Indiase politiek in 1991 begon. Het zijn ook de mensen die zich steeds meer van die politiek afkeren.

Op het weids aangelegde terrein van de Universiteit van Bangalore, ver weg van de jachtige stadsdrukte, heeft dr. Sandeep Shastri zijn kamer. Hij is politicoloog en doet onderzoek naar kiezersgedrag. Zijn kennis is van belang voor de komende landelijke Indiase verkiezingen, die nodig werden nadat de regering-Gujral in november ten val werd gebracht. Volgens Shastri stelt de Indiase middenklasse zich steeds “apathischer” op tegenover de politiek.

“Al sinds 1983 is de opkomst in Bangalore zo'n tien procent lager dan in de rest van de deelstaat Karnataka”, zegt hij. “De middenklasse meent dat zij niets te winnen heeft bij het politieke proces. Zij vinden hun eigen weg toch wel, zij hebben connecties. Over verkiezingen doen zij cynisch: als er iets moet veranderen, dan doen ze dat op hun manier, los van de politiek. Steun voor de democratie vind je veel meer bij de armen, bij hen die nog steeds geloven dat zij iets te winnen hebben met het uitbrengen van hun stem.”

Het is een patroon dat op de straten van Bangalore is terug te vinden. Zoals in Commercial Street, een winkelpromenade die haar naam alle eer aandoet. Hier lopen de Indiërs die de chauffeur van hun Daewoo Cielo op de auto laten passen, terwijl zijzelf verveeld langs de etalages schuiven. De zaktelefoon houden ze paraat, ook in het weekeinde. Voor zaken wenst een inwoner van Bangalore zich graag te laten storen, voor gesprekken over politiek veel minder.

Kavitha en Soumya zijn op zoek naar de laatste mode. In een stad die in 1996 de Indiase primeur van een Miss World Verkiezing had, komen zij volop aan hun trekken. “Ik mag graag op de hoogte blijven van de laatste trends”, zegt Kavitha. Het zegt haar meer dan verkiezingen. “Ik ben niet geïnteresseerd in politiek. Ik ga gebruik maken van mijn stemrecht, maar van de heren in New Delhi en hun beloftes die zij nooit nakomen, daar trek ik mij niets van aan.”

Als de middenklasse neerstrijkt in een van de vele pubs in de stad, is het onderwerp van gesprek eerder de laatste ontwikkeling op computergebied dan de zoveelste politieke alliantie. Bangalore heet het Silicon Valley van India te zijn. De bevolking is er doorgaans goed opgeleid, zowel de mannen als de vrouwen. Dat slechts eenderde de lokale taal spreekt, geeft aan hoe groot de aantrekkingskracht van de stad is. Kom naar Bangalore, en droom van grootse dingen, minstens dat.

Bij het verwezenlijken van die droom gaat nogal eens wat fout. Dat merkt bijvoorbeeld R. Raguram, als psychiater verbonden aan een van de grootste klinieken in de stad. “Het moderne leven kent veel stress”, meent hij. “Het traditionele Indiase systeem van normen en waarden raakt steeds meer gefragmenteerd. Alles wat van buiten komt, alles wat de glans van het Westen heeft, krijgt een bijna mythische aantrekkingskracht. De hele wereld wordt je territorium. Maar lang niet iedereen kan dit aan.”

Daarom ook dat in een stad als Bangalore, de thuisplaats van de grote bierbrouwer United Breweries, steeds meer mensen aan de drank raken. “In wezen”, zegt Raguram, “is de Indiase middenklasse behoudend, zoals overal ter wereld. Men houdt de hand het liefst op de knip. Maar de verleidingen worden steeds groter, en de problemen dus ook. Je maakt deel uit van de Grote Wereld: hoera! Maar tegelijkertijd: je maakt deel uit van de Grote Wereld, en stelt als individu bijna helemaal niets voor.”

De oudere politici in de deelstaat Karnataka hebben nog nergens last van. In het kantoor van deelstaatpremier J. Patel, leider van de Janata Dal, overheerst de traditionele khadi-kleding, compleet met eenvoudige slippers en Nehru-caps. De drank heet er niet Kingfisher Bier, maar thee met te veel melk en suiker. K. Basavarajappa, adviseur van de premier, doet zich tegoed aan een vegetarische Zuid-Indiase maaltijd. Tussen de happen door beziet hij het politieke toneel.

“De middenklasse is verward”, veronderstelt hij. “Niemand wilde eigenlijk deze vervroegde verkiezingen. Wij merken dat de beter gestelden zich minder en minder aan ons gelegen laten liggen. Zij slaan zich toch wel door het leven. En zo zie je langzaam een tweedeling tot stand komen. De mensen onder de armoedegrens hebben ons nog steeds nodig. De middenklasse richt zich vooral op de markt. Hun leven is een leven van 'kopen en competitie'. Intelligente mensen, gretige mensen. Maar geen politici.”

En dat terwijl de Indiase middenklasse het land feitelijk de afgelopen halve eeuw heeft bestuurd. Mensen als Jawaharlal Nehru en andere 'vrijheidsstrijders' stonden bekend om hun hoge opleidingen, hun elitaire smaak en bewondering voor bijna alles wat uit het Westen kwam. “De nieuwe middenklasse”, zo meent politicoloog Shastri, “sluit de gevolgen van de economische liberalisering nog steeds uit van de politieke agenda. Het democratisch debat hierover ontbreekt dan ook. En dat is schadelijk. Degenen die profiteren hoeven zich steeds minder van de achterblijvers aan te trekken.”

De middenklasse van Bangalore is dan ook niet te vinden aan de achterkant van Fort Kemp, de Ultieme Winkel Fantasie. Daar hebben de eigenaars van de firma een meer dan twintig meter hoog beeld opgetrokken van de god Shiva, de Schepper en Vernietiger. Wie geen geld heeft te besteden in de winkel, kan wellicht bij Shiva zijn dromen kwijt.

“We mogen dan nog zo modern worden”, zegt Morali Dharan, “we vergeten niet waar we vandaan kwamen. God is bij ons. Dit is toch uniek? Ik zei al: wat u hier vindt, vindt u nergens ter wereld.”