De nieuwe Eva en de oude Adam

Klachten over seksistisch taalgebruik in Trouw zijn de laatste tijd schaars. De reden is gelukkig niet dat waakzame lezeressen de strijd hebben opgegeven. Onlangs roerden enkelen zich weer. Eén had zich geërgerd aan Andreas Kinnegings beschouwing over rechtvaardigheid, 27 februari in Letter & Geest. Een zinnig artikel, daar niet van, maar waarom de vir bonus, de rechtvaardige man, ten voorbeeld gesteld aan de mensheid?

Daar valt wel een plausibele verklaring voor te geven. Kinneging liet verre geestelijke voorouders aan het woord, over wie de zon van het feminisme nog lang niet was opgegaan. Hen postuum te bekeren zou een vorm van geschiedvervalsing zijn.

Vermoedelijk heviger misnoegen wekte een recente kop die aan minister Borst het voorstel toeschreef, het asielbeleid voor te leggen aan 'wijze mannen'. Daar had 'wijze mensen' moeten staan, zoals enkele critici, die de minister op de tv hadden gehoord, terecht opmerkten. Hoe kon een verslaggever zich zo vergissen?

Achter die vraag schuilt een misverstand. De kop was niet gemaakt door de verslaggever, in wiens tekst geen 'mannen' figureerden, wel - in de aanhef - 'deskundigen', en verderop 'verstandige mensen'. Koppen maken doet de bureauredactie. Het is vaak, wanneer 's avonds laat een overvloed aan kopij arriveert, haastwerk. Wijze mannen is een vaste uitdrukking, wijze mensen nog niet. Tegen deze achtergrond valt de vergissing zo niet te billijken dan toch te verklaren.

In het algemeen doet de redactie haar best om seksistisch taalgebruik te vermijden. Wat helpt, is dat het team van redacteuren en andere medewerkers, in het colofon op deze pagina opgesomd, voor ruim een derde bestaat uit vrouwen. Zij schromen niet, en terecht, zonodig corrigerend op te treden. Voorschriften hebben we ook. De proeve van een stijlgids waarmee de redactie werkt, vermeldt onder andere:

,,Voor groepen die uit mannen en vrouwen bestaan, gebruiken we als het even kan zogeheten sekseneutrale aanduidingen: docenten, leerkrachten, verpleegkundigen, verloskundigen, administratief personeel. Om enkelingen te benoemen, bedienen we ons in voorkomende gevallen van gangbare vrouwelijke vormen: lerares, verpleegster, avonturierster, masseuse, actrice, rectrix enz. We weerstaan de verleiding om te morrelen aan functie- en beroepsaanduidingen die geen ingeburgerde vrouwelijke variant kennen: hoogleraar, kraandrijver, timmerman enz. Middelen genoeg om, als dat wenselijk of nodig is, een vrouw als zodanig te introduceren.'' Kortom, we proberen binnen de grenzen die het algemene taalgebruik stelt, recht te doen aan de gelijkwaardigheid van vrouw en man.

Niet dat we de illusie koesteren, iedereen tevreden te kunnen stellen, ook niet iedere feministe. In het maandblad Onze Taal betreurde Marlies Philippa, taalkundige en feministe, ooit de inburgering van verloskundige en verpleegkundige: ,,Geef mij maar een mannelijke vroedvrouw of verpleegster aan mijn bed.''

De vervanging van vroedvrouw door verloskundige is wel als het toppunt van seksisme gekenschetst. Toen de opleiding in kwestie voor mannen werd opengesteld, wilden departementale ambtenaren van vroedvrouw af, onthulde de gynaecoloog prof. G. J. Kloosterman jaren geleden, ook in Onze Taal. Aan de Amsterdamse opleiding was destijds een vrouw letterlijk heer en meester, want ze was behalve geneesheer-directeur ook nog meester in de rechten. Maar dat had die ambtenaren nooit gestoord.

Niet helemaal onomstreden is ook de terminologie waarmee journalisten zich in Trouw presenteren.

Is het nodig naast verslaggever, dat toch als algemene overkoepelende aanduiding kan fungeren, de vrouwelijke vorm te hanteren? Ja, vinden we, al was het maar om te laten merken dat Trouw allerminst een mannenbolwerk is. Maar mocht een vrouw per se verslaggever genoemd willen worden, dan zouden we die wens honoreren. Zo kan ook een vrouwelijke correspondent zelf bepalen of zij met of zonder de uitgang -e wil worden aangekondigd. Waar voorkeuren zo sterk door individueel taalgevoel en persoonlijke sociale intuïtie worden bepaald, is een rekkelijk beleid raadzaam. Zolang de oude Adam maar niet zijn wil oplegt aan de nieuwe Eva.