'Heb jij je schuilkelder al schoongemaakt?'

TEL AVIV - Trekkend en duwend stonden de Israëliërs gisteren weer in lange rijen om bruine dozen met gasmaskers in ontvangst te nemen. Het aantal uitgiftestations werd zelfs uitgebreid. Tegelijkertijd blijven de autoriteiten op alle mogelijke manieren verkondigen dat de kans dat Irak Israël zal bestoken met raketten, al dan niet met chemische of biologische lading, zo goed als nihil is. Op de Web-site van het leger (www.idf.il) worden Internetgebruikers tot kalmte gemaand en opgeroepen tot nader order “hun dagelijkse routine te handhaven”.

De bezwerende taal is onderdeel van wat de Israëlische media betitelen als een 'kalmeringsoffensief' van hogerhand. “Maar”, zo voegen zij er sceptisch aan toe, “tot nu toe heeft de bevolking dat offensief van de regering glansrijk afgeslagen.”

“Ik neem geen risico”, klinkt het haast eensgezind uit de monden van de wachtenden voor de uitgiftecentra, veelal vrouwen met jengelende kinderen. Gisteren kon een deel tenminste zitten, want het leger heeft bankjes laten aanrukken. De - voornamelijk vrouwelijke - soldaten belast met het uitgeven en passen van de maskers hebben versterking gekregen, uitgeput als ze zijn door de enorme drukte, het geduw en gemopper van de wachtenden. Verleden week vonden hier en daar zelfs schermutselingen plaats.

Gisteren ging het al wat kalmer toe.

Israëliërs hebben nooit geleden aan een overdosis van vertrouwen in hun overheid. De meesten herinneren zich nog maar al te goed hoe zij zeven jaar geleden de afgeplakte kamers in werden gedirigeerd om na de Golfoorlog te vernemen dat het gros van de uitgereikte gasmaskers niet deugden. Voormalig premier Rabin vertelde zelfs vrolijk dat hij niet in de afgeplakte kamertjes had geloofd en zelf met zijn familie voor de schuilkelder had gekozen.

Ook dit keer draagt het wispelturige beleid van de overheid zijn steentje bij. Zo trachten regering en leger met persconferenties en verklaringen het volk gerust te stellen. Tegelijkertijd is inderhaast 240 miljoen sjekel (150 miljoen gulden ) uitgetrokken 'voor oorlogsvoorbereidingen' en vliegen de Verenigde Staten in allerijl antigif en antibiotica over om eventuele slachtoffers van gifaanvallen te kunnen behandelen. Israël had weliswaar na de Golfoorlog, zeven jaar geleden, zijn voorraad antibiotica aangevuld, maar dat middel is slechts vijf jaar houdbaar.

Israël zou zelf ook antistoffen hebben ontwikkeld tegen de anthrax-bacterie. Een instituut in Nes Tsiona, niet ver van Tel Aviv, houdt zich al jaren bezig met het ontwikkelen van antidota - en volgens sommige publicaties ook met het ontwikkelen van chemische en biologische wapens. Het Israëlische leger weersprak gisteren echter het bericht van de televisie dat het soldaten als proefkonijnen zou hebben gebruikt. En voorlopig zijn de Israëliërs aangewezen op de Amerikaanse antidota.

De mededelingen over de voorraad gasmakers bieden eveneens weinig houvast, ze variëren met de dag. Nu eens maken de kranten de melding van een tekort, dan weer zijn er meer dan genoeg gasmaskers in voorraad. Probleemgroepen vormen de naar schatting 200 000 illegale gastarbeiders die nergens geregistreerd staan, maar volgens de laatste berichten zo nodig wel een gasmasker zullen krijgen. Dan zijn er de bebaarden die een speciaal masker met een soort blaaspijp behoeven. Dat type - ook bestemd voor mensen met astma - is echter veel duurder en het leger vindt dan ook dat de heren hun baard maar moeten afscheren. Velen in deze categorie hebben om religieuze redenen een baard en zijn niet snel geneigd die af te scheren. “Ik heb God die me beschermt en dat is veel veiliger dan welk masker ook”, reageerde een Jeruzalemse baardmans.

Ook is er discussie of de Palestijnen in de gebieden die nog onder Israël vallen een gasmasker toekomt. De openlijke aanhankelijkheidsbetuigingen van de Palestijnen aan Saddam Hoessein dit weekeinde zetten veel kwaad bloed bij de Israëliërs. “Er is niks veranderd, zeven jaar geleden dansten ze ook op de daken toen bij ons in Tel Aviv de raketten vielen”, klinkt het nu boos op straat.

De raketdreiging is onvermijdelijk deel van haast elk gesprek. “Heb jij al je masker?” en “hebben jullie de schuilkelder al schoongemaakt?” zijn veelgehoorde vragen. Ze worden vaak een beetje lacherig gesteld. Dat is ook de toon op radio en tv. In de vijfuur-talkshow werd gisteren de Amerikaanse minister van defensie geciteerd die waarschuwde dat Saddam over achtduizend liter anthrax beschikt. “Nou, zo'n uitspraak past weer lekker in het kalmeringsoffensief”, voegde een glimlachende presentator er aan toe. De talkshow heeft sinds kort ook een 'Saddam-barometer', een kleine afbeelding van Saddam met een raket, waarop dagelijks de drukte bij de uitgiftecentra voor gasmaskers wordt aangegeven. Hij staat al vier dagen op rond de 15000 mensen per dag.

Maar diezelfde media staken dit weekeinde ook de hand in eigen boezem. “Waarom”, vroeg een vooraanstaand columnist, “moest het tweede kanaal zonodig de schrikbeelden van de Iraakse gifaanval op de Koerden in Halabja tonen?” “En waarom moest het eerste net nou net dat stukje uitzenden waarin een hysterische vrouw gilt dat ze het land verlaat?”

Laatste peilingen wijzen uit dat het wel meevalt met de paniek. Een derde van de bevolking ziet de economie nog altijd als het grootste probleem. Nog een derde noemt het gestrande vredesproces met de Palestijnen als Israëls meest urgente kwestie. En de resterende 33 procent noemt de Iraakse dreiging.