Kenia's snelweg loopt door de hel

MTITO ANDEI - Een stuk asfalt ligt verloren midden op de zandroute, waarover een vrachtwagen zich tussen opgedroogde modderkluiten en rondslingerende keien een weg baant. De chauffeur mijdt de zijkanten van de weg, die stijl omlaag hellen. Zo zien lange stukken van de belangrijke snelweg tussen de Keniaanse havenstad Mombasa en het binnenland eruit.

Zware regenval en overstromingen hebben de infrastructuur van Kenia voor een groot deel verwoest. De afgelopen twee weken stonden er op Kenia's belangrijkste weg kilometers lange files van vrachtwagens en bussen met dorstige en uitgeputte inzittenden.

De files zijn grotendeels opgelost, maar de weg is eigenlijk nog steeds onbegaanbaar, meent Paul Kituyi. Hij bestuurt een vrachtwagen met aanhanger, waarop twee grote containers staan. “De 250 kilometer vanaf Nairobi kostten me twaalf uur. Ik zal nog een dag nodig hebben om in Mombasa te komen. Onderweg zag ik zoveel gekantelde vrachtwagens. Eén foute manoeuvre en je ligt om.”

Aan het einde van een lange dag trakteert hij zichzelf op een biertje in het wegrestaurant van Mtito Andei, een gehucht halverwege Mombasa en de hoofdstad Nairobi. Hij wisselt ondertussen informatie uit met zijn collega's over de situatie langs de route. Tientallen chauffeurs hebben hun wagens in Mtito Andei aan de kant gezet om te overnachten. Als de duisternis valt, is de weg te gevaarlijk. Straatverlichting is er niet en de gaten in het wegdek en afgebrokkelde bruggen zijn in het donker bijna niet te zien. Bovendien maken roversbenden het gebied onveilig.

De chauffeurs hebben geen geld om in het plaatselijk hotelletje te overnachten. Ze koken hun potje naast de auto. Hun bed is een dunne matras op de grond onder de wagen. De snelweg verbindt niet alleen de kust met de hoofdstad Nairobi en de rest van Kenia. De haven van Mombasa is van groot belang voor heel Oost-Afrika. De tweebaansweg wordt gebruikt voor het goederentransport van en naar de landen als Oeganda, Rwanda en het oostelijk deel van de Democratische Republiek Congo.

Nu al stijgen in de regio prijzen van producten omdat de aanvoer stagneert. De getroffen buurlanden dringen er bij Kenia op aan zo vlug mogelijk de snelweg weer goed berijdbaar te maken. De regering van president Daniel arap Moi zegt echter geen geld te hebben voor de asfaltering van vijfhonderd kilometer, laat staan voor talloze andere wegen in Kenia die er niet beter aan toe zijn.

Geschat wordt dat ruim 250 miljoen gulden nodig is voor het herstel van de nationale schade, aangericht door de overstromingen. Nairobi heeft bij de internationale gemeenschap aangeklopt voor financiële steun. “Het stomste wat de donorlanden en financiële instellingen kunnen doen, is geld geven. Het verdwijnt in de zakken van politici. De internationale wereld moet druk uit oefenen op de regering om het gestolen geld terug te geven. Jarenlang hebben mensen tot op het hoogste regeringsniveau via corruptie dit land en zijn mensen bestolen”, zegt buschauffeur Njoroge Waweru tijdens een sanitaire stop in Mtito Andei.

Vorig jaar bevroor het Internationale Monetaire Fonds (IMF) een lening van ruim 400 miljoen gulden aan Kenia. Ook de Wereldbank weigerde een additioneel bedrag van 300 miljoen gulden vrij te maken. De financiële instanties vinden dat de Keniaanse regering te laks met het geld omspringt. Internationale hulporganisaties hebben kritiek geleverd op de lakse wijze waarmee de ministeries reageren op de overstromingsramp. Volgens buschauffeur Njoroge Wamweru doet de regering expres weinig in de hoopt op medelijden van donorlanden. “Ik verzeker al die welwillende buitenlanders dat hun steun voor het grootste deel verdwijnt naar corrupte Kenianen.”

Een jaar geleden was de Mombasa-Nairobi snelweg opnieuw geasfalteerd. Het asfaltlaagje van slechts zo'n vijf centimeter dik begon al snel af te brokkelen. Zwaar beladen vrachtwagens en bussen veroorzaakten binnen de kortste keren diepe kuilen. De te zware voertuigen wijzen op omkooppraktijken bij de weegbruggen in Mombasa en Nairobi. Volgens ingenieurs hadden de gevolgen van de overstromingen niet zo'n verwoestend effect hoeven te hebben als er een behoorlijk laag asfalt op de Keniaanse wegen had gelegen en er aan onderhoud was gedaan.

Aan de suggesties uit zowel binnen- als buitenland om het leger in te zetten bij de reparatie van de snelweg is geen gehoor gegeven. Het leger verscheen wel een dag om met een bulldozer een pad langs een deel van de weg te maken. Die actie was evenwel slechts bedoeld om een gestrande legerbus met soldaten uit de kilometers lange file te halen.

De politie is iets actiever, vertelt Haman Samatar, een ober in het wegrestaurant van Mtito Andei. Ze komen 's nachts vaker patrouilleren om roofovervallen te voorkomen. Maar water uitdelen aan gestrande automobilisten beschouwen ze niet als hun werk. Een paar mensen overleden aan hartaanvallen, waarschijnlijk het gevolg van hitte, gebrek aan water en stress. Chauffeurs, soms dagen in de file, liepen kilometers om drinken en eten te krijgen. Ondernemende handelaren verkochten voedsel en frisdranken tegen soms viervoudige prijzen.

De Keniaanse overheid lapt de snelweg op door gaten met los zand en stenen te vullen. Even buiten Mtito Andei werkt een groep straatmakers. Ze hakken een diepe kuil iets verder uit. Het materiaal om te vullen ligt midden op de straat. Dit houdt een hele tijd. De vrachtwagens rijden de zand en stenen vast in de gaten. Een prima oplossing tot er geasfalteerd wordt, vindt een van hen.

Als een truck evenwel over een zojuist gevuld gat rijdt, spatten stenen en zand alle kanten op. Amateuristisch, meent Peter Dogo, een reisorganisator. De man rust even uit van zijn tocht over de highway through hell (snelweg door de hel), zoals hij het noemt. Een regenbui of een groot wiel erdoorheen en het gat is weer leeg. Bovendien is het dan nog groter en dieper. Daar schieten we niks mee op.

De reisorganisator maakt zich grote zorgen over de toekomst van Kenia en speciaal over de toeristenindustrie. Toeristen mijden Kenia na het etnische en politieke geweld van vorig jaar. Deze sector was in de afgelopen jaren de tweede belangrijkste bron van inkomsten voor het land. “Toeristen maken veel gebruik van deze weg. Na tochten door een van de wildparken gaan ze in busjes naar de kust voor het strandgedeelte van hun vakantie. De regering zegt er alles aan te willen doen om de toeristenindustrie weer gezond te maken. Een van de basisvereisten lijkt mij dat deze weg weer berijdbaar is.”

Tijdens zijn inaugurele rede eerder deze maand beloofde president Moi alles te doen voor de ontwikkeling van Kenia. Peter Dogo: “De huidige houding van de regering getuigt daar niet van. In plaats van ontwikkeling om aansluiting bij de westerse wereld te zoeken, glijden we hier af naar het stenen tijdperk.”