Kwaad en Kuitert

Binnen de kerk reageert men op wat wordt genoemd New Age. Ter rechterzijde verschijnt het ene na het andere afwijzende boekje, vaak boos en opgewonden, ook wel sneerend en neerbuigend. Het raakt kennelijk diep. In oecumenische kring is de reactie meer genuanceerd, zoals ook blijkt uit het hervormd-gereformeerde rapport en de commentaren daarop. De meningen zijn in elk geval verdeeld. Van Kuitert mag het, van Kranenborg niet. Laatstgenoemde schijnt in zijn net uitgekomen boek, 'De andere weg van Jezus', vast te stellen dat ik geen christen ben, meldde mij een snelle lezeres. Het verbaast me niet, noch dat ik als vertegenwoordigster van New Age figureer, noch de conclusie van Kranenborg.

Dat mijn naam in dergelijke geschriften opduikt is logisch. Via de gereformeerde depressie kwam ik nu eenmaal met een vloeiende beweging terecht in wat je kunt noemen nieuwe-tijds christelijk denken. Of holistisch bewustzijn. En hoewel ik in mijn praktijk heel wat rampzalige voorbeelden tegenkom van zogenaamde New Age-hulpverlening, vind ik de holistische wijze van denken bij uitstek christelijk.

Kort gezegd is er bij de gereformeerde depressie sprake van principiele gescheidenheid van God en mens, en van God en het kwaad. Omwille van de relatie moeten wij van Hem gescheiden zijn, omwille van Gods goedheid kan het kwaad niet van Hem komen. De problemen die deze wijze van denken met zich meebrengt zijn bekend en cirkelen rond menselijke hulpeloze schuld enerzijds en Gods almachtige liefde anderzijds. De discussie tussen Versnel en Kuitert ging over het laatste. “Er is kwaad, dus geen God”, zegt de eerste. “God is er wel, maar gaat ruiger met ons om dan ons lief is”, gelooft Kuitert. Ook in het interview van 5 februari, in deze krant, kwam dat thema aan de orde. Hoe het zit met het kwaad. “God kan er niets aan of tegen doen”, de oplossing van Kushner en vele anderen, spreekt hem niet aan. Dan wordt God een tandenloze tijger of machteloze liefhebber.

Er is geen oplossing, geen systeem om dit probleem op te heffen, denkt hij. Toch weet Kuitert er nog wel een aantal dingen over te zeggen, over God en Diens relatie met het kwaad. Zoals vermeld benadrukt hij de ruigheid. In mijn termen: Kuitert geeft God zijn macht terug, maar haalt iets van de liefde af. Noemt die ook helemaal niet. Logisch, als je logisch wilt blijven in rationele zin, als je wetenschappelijk wilt redeneren. Dan gaan die twee niet samen, macht en liefde op het hoogste niveau.

Holistisch denken breekt als het ware deze benauwdheid open, en geeft een veel breder perspectief. Niet dat we als mens alles kunnen zien, laat staan in een systeem onderbrengen. Dat ben ik met Kuitert eens. Wij kunnen geen systeem ontwerpen waar God en het kwaad in passen. We kunnen wel iets anders: onze innerlijke, geestelijke ogen openen en zo een bredere en deels onlogische blik werpen op een 'systeem' dat onnoemelijk veel groter is dan ons eigen verstand. Een veel groter verhaal, dat voorlopig, voor zover ik kan kijken, geen einde kent. En tegelijk eindigheid in zich bergt. Dat soort onlogica.

Voor wie uitgaat van dat grotere verhaal, dat we wonderlijk genoeg kunnen denken, is geloven minder moeilijk. Wonderen, engelen, opstanding, meer dan een leven en meer dan een soort lichaam, vrede op aarde, afgewiste tranen - waarom niet? Het is allemaal (weer) echt mogelijk. Jezus' opstanding trekt dan ook niet zo'n 'zware wissel op ons geloof' als bij Kuitert het geval is. De terugkeer naar het grote verzamelbassin van de Geest is vanzelfsprekend vanuit het idee dat Een voorafgaat aan alle tweeheid en gescheidenheid. Voor Kuitert is er kwaad dat van mensen, en kwaad dat niet van mensen maar van God komt. De gescheidenheid domineert. In het grotere beeld is die gescheidenheid er eveneens, maar ook niet. Er zijn als het ware twee niveaus, enerzijds goed en kwaad, licht en donker, mannelijk en vrouwelijk enzovoorts, anderzijds - en groter, of dieper - is (er) Een. Mede omdat de relatie tussen die niveaus een mysterie is, is holistisch denken ingewikkeld te verwoorden. Maar het is zeker te denken, en geeft antwoorden waar veel theologie blijft steken. Pas door dit grotere verhaal toe te laten wordt een nieuwe gereformeerde vroomheid mogelijk. Denk ik. Anders blijft men aanlopen en hikken tegen de muur van scheidingsdenken, waar Gods macht en liefde botsen op het kwaad.

En nu ga ik kijken of geschreven staat wat mij gezegd is en waarom Kranenborg vindt dat ik met dit grotere verhaal geen christen ben.