Elke schaatscoach belt naar TU Delft

Van onze wetenschapsredactie AMSTERDAM - Competitievervalsing vinden ze een zwaar woord, maar ze kunnen zich de verontwaardiging van de concurrentie voorstellen.

Hun vinding, plastic strips van anderhalve millimeter dik, zette het klassement van de 5000 meter danig op zijn kop. “Maar dat is toch eigen aan topsport. Die jongens willen winnen. Zo'n primeur als met de strips geeft ze een voorsprong; daar willen ze van profiteren. Hetzelfde gebeurt toch ook voortdurend met nieuwe trainingsmethoden of voedingspatronen? Daar zegt niemand wat van. Een topsporter zoekt steeds naar wegen om nog beter te presteren. Als dat lukt met een technisch foefje, dan is hij de concurentie gewoon te slim af geweest.”

Afgelopen 24 uur was de Technische Universiteit Delft het centrum van de schaatswereld. De laatste maanden waren er wel geruchten naar buiten gedrongen over flitspakken met aerodynamische strips, maar in de meeste verhalen werd het afgedaan als een stunt in een psychologische oorlogsvoering. Totdat zondag op de eerste de beste afstand het erepodium volledig werd bezet door bestripte schaatsers. Die bovendien allemaal hun pr minimaal met de voorspelde zes seconden hadden verbeterd.

Het zijn niet alleen journalisten die nu het naadje van de kous willen weten. Elke schaatscoach en zowat het hele peloton marathonschaatsers heeft aan de telefoon gehangen. De onderzoekers Nando Timmer van het Instituut voor windenergie en Leo Veldhuis van de vakgroep aerodynamica staan iedereen vriendelijk te woord. De internationale schaatsunie heeft de strips immers toegestaan op voorwaarde dat de kennis nu voor iedereen beschikbaar is. Veldhuis: “Alleen vertellen we nog niet welk bedrijf ze maakt. Het NOC-NSF heeft ons gevraagd daarin wat terughoudend te zijn. Wellicht behouden we zo onze voorsprong tot donderdag, tot na de 1500 meter.”

Een schaatser besteedt meer dan de helft van zijn energie aan het overwinnen van de luchtweerstand. Toen de wollen trui en muts waarmee Ard Schenk in 1972 zijn gouden medaille behaalde, werden vervangen door gladde, wrijvingsarme pakken, boekten de schaatsers vele secondes winst, maar betaalden ze ook een prijs. Door het stroomlijnen wordt de lucht soepel opzij geduwd en vormt zich achter de schaatser een kielzog met een lage luchtdruk dat hem als het ware achteruitzuigt.

De oplossing die de Delftenaren hiervoor hebben gebruikt, is geen wereldvondst. Ze hebben gewoon bestaande kennis uit de luchtvaartindustrie toegepast. Op de vleugels van zweefvliegtuigen bijvoorbeeld doet zich hetzelfde probleem voor en dat is ook met de 'schaatsstrips' verholpen. Timmer: “De langsstromende lucht kan het gladde, gekromde oppervlak van een vleugel of een schaatsbeen niet volgen. De strips veroorzaken kleine luchtwervels die de draaiing langer kunnen volhouden. Het zog, en daarmee de aanzuigende werking, is daardoor kleiner.”

Het was de 'Oostenrijker' Marnix ten Kortenaar die de zaak aan het rollen bracht. Zelf ook onderzoeker in Delft zocht hij contact met zijn twee collega's om in hun windtunnel zijn schaatshouding te optimaliseren. Veldhuis en Timmer maakten van de gelegenheid gebruik om ook hun strips te testen. Uit de experimenten bleek dat de strips de luchtweerstand met 5 procent verminderden. Dat komt overeen met een halve seconde tijdwinst per rondje. Timmer: “Het was een schatting. De schaatsers stonden stil in de windtunnel; we wisten niet zeker wat het effect in de bewegende praktijk zou zijn. Maar zelfs bij een schuin staand schaatsbeen was er een gunstig effect.”

Deze resultaten waren al ruim een jaar bekend. Toch durfde chef de mission Ard Schenk pas vorige week de knoop door te hakken. “Men was bang voor diskwalificatie. De reglementen staan niet toe dat je je lichaamsvorm verandert. Eigenlijk doe je dat met deze strips ook al maar wij zien het meer als een verdikking.”

Bovendien had de ISU al toegestaan dat de Canadezen hun pakken met strips beplakten. Zonder resultaat overigens. Timmer, smalend: “Ze hadden ze verkeerd geplakt: in de lengterichting van de luchtstroom. Dan hebben ze geen effect.”

De lol zal nu wel snel over zijn. De onderzoekers verwachten dat op de tien kilometer iedereen strips heeft.