Nieuwe premier in Jordanië

Van onze redactie buitenland AMSTERDAM - Koning Hoessein van Jordanië heeft zijn premier Abdoel Karim Al-Kabariti ontslagen en vervangen door zijn voorganger Abd Al-Salaam Al-Madjali, die betrokken was bij de vredessluiting met Israël in 1994.

Directe aanleiding voor de vervanging van Kabariti was volgens kringen in de Jordaanse hoofdstad Amman een ruzie met de koning over diens recente bezoek aan Israël. Hoessein vertrok naar het buurland nadat een Jordaanse soldaat zeven Israëlische meisjes had vermoord. Hij bood persoonlijk zijn condoleances aan aan de families. Een week eerder nog had Hoessein een felle brief geschreven aan de Israëlische premier Netanjahoe, waarin hij zei dat die het Midden-Oosten naar de rand van de afgrond duwde. Kabariti zou het daarop volgende gebaar van de koning, na de moord op de meisjes, te uitbundig hebben gevonden.

Kabariti (47) werd in februari vorig jaar premier. Het was de bedoeling dat hij de vrede met Israël zou verstevigen. Ook moest hij de Jordaanse economie voorbereiden op kansen die de vrede met Israël bood. Kabariti gaf tijdens een persconferentie geen reden voor zijn plotselinge verwijdering. Wel liet hij doorklinken dat de opgelaaide spanningen met Israël ermee te maken hadden. Hij zei: “Gebeurtenissen en veranderingen, plaatselijk of regionaal, verrassen ons altijd en het is het lot van Jordanië om altijd in het centrum van de gebeurtenissen en stormen te zijn”.

Maar het is onwaarschijnlijk dat de koning zijn premier alleen maar vanwege de gebeurtenissen van de afgelopen weken heeft laten vallen. Kabariti was ook op andere terreinen stuk gelopen. Een lelijke klap voor hem was een voedseloproer in augustus, in de zuidelijke stad Karak. Juist de bedoeienenbevolking in het zuiden van Jordanië is altijd een steunpilaar geweest voor koning Hoessein. Een eerder oproer in het zuiden, in 1988, noopte de koning enige democratie toe te staan. Jordanië beschuldigde Irak ervan de hand te hebben gehad in de ongeregeldheden van augustus.

Kabariti deed vervolgens zijn best om het traditionele bondgenootschap met Irak in te ruilen voor betere betrekkingen met zowel Israël als Koeweit. De relaties met dat laatste land raakten verpest als gevolg van de Iraakse bezetting van Koeweit in 1990. Jordanië weigerde toen mee te doen aan een militair bondgenootschap tegen Irak en de Jordaanse bevolking was zelfs hysterisch pro-Irak. Maar in de zomer van 1995 maakte Jordanië een ware ommezwaai, toen twee schoonzoons van de Iraakse president Saddam Hoessein uitweken naar dat land.

Vorige maand liet Irak, voor 1990 Jordanië's belangrijkste handelspartner was, even zijn nieuwe macht merken. Het gaf aan Egypte de status van eerste handels-partner. Vooral binnen de Jordaanse zakenwereld kwam toen een campagne op gang om de betrekkingen met Irak weer aan te halen. Kabariti was niet meer de logische persoon om aan dat verlangen gestalte te geven. Irak is ook voor de Jordaanse economie weer interessanter geworden na de gedeeltelijke opheffing van het olie-embargo tegen dat land, afgelopen december. Irak zette Jordanië verder onder druk door op onduidelijke beschuldigingen een Jordaanse vrachtwagenchauffeur ter dood te veroordelen. Dat gebeurde nadat de Jordaanse autoriteiten feest hadden gevierd over de vrijlating door Israël en Koeweit van Jordaniërs.

Veteraan

De nieuwe premier Abd Al-Salaam Al-Madjali (71) is een veteraan. Zijn stijl verschilt van Kabariti, die nogal dominant is. Uit protest daartegen boden onlangs twee ministers hun ontslag aan. Al-Madjali delegeert meer. De verwachting was gisteren dat hij, als een kalme figuur, de zaken waarneemt tot de verkiezingen in de komende herfst. Al-Madjali komt uit Karak, zodat zijn benoeming ook kan worden gezien als een verzoenend gebaar naar de bevolking van die regio, na de rellen van augustus. Verder gebruikt koning Hoessein regeringswisselingen ook om de verschillende grote familieclans tevreden te stellen. Ze moeten alle van tijd tot tijd aan bod komen. Net als in het verleden grijpt de koning ook nu ontwikkelingen in de buitenlandse politiek aan om dit binnenlandse evenwichtsspel te bedrijven.