Perspectief van Zuid-Afrika (1)

Nog ruim twee maanden, dan gaan blanke en zwarte Zuidafrikanen naar de stembus om een non-raciaal nationaal parlement, en regionale besturen te kiezen. Als de voortekenen niet bedriegen, zullen veel blanken en zwarten niet meedoen; blanken omdat ze niet willen, zwarten omdat ze de gelegenheid niet zullen krijgen. Het perspectief van algemene verkiezingen heeft lang op zich laten wachten. Maar treurig genoeg neemt dit perspectief de dreiging van een burgeroorlog niet weg.

De extreem-rechtse blanke dwarsliggers willen alleen aan de verkiezingen meedoen als zij een blanke 'Volkstaat' krijgen. ANC en regering wilden hen ver tegemoetkomen. Ze mochten zelf een gebied aanwijzen, waar de blanken in de meerderheid zijn. Maar ANC en regering stelden een voorwaarde: zwart en blank moeten in die eventuele 'blanke regio' gelijke rechten genieten.

Het is niet vreemd dat de blanken geen nieuwe regio met een meerderheid aan blanken konden aanwijzen. Elke blanke stad heeft wel een paar townships, met een veelvoud aan niet-blanken. De extreme blanken stellen een onmogelijke eis. Ze wonen in een land met vijf keer zoveel zwarten als blanken, en ze zullen met die zwarten moeten samenleven. De confrontatie met blanken die dat niet willen, is onvermijdelijk. Zorgwekkend is dat die blanken, met hun para-militaire organisaties, dreigen met geweld voor de verwezenlijking van hun ideaal.

Perspectief van Zuid-Afrika (2)

Minstens even zorgwekkend is dat de zwarte dwarsliggers - Kwazulu- thuislandpremier en leider van de Zulu-beweging Inkatha, Gatsha Buthelezi, en de president van het thuisland Bophuthatswana, Lucas Mangope - niet willen meedoen aan de verkiezingen. Zij dreigen miljoenen zwarten het stemmen onmogelijk te maken.

Dat Buthelezi niet meedoet, zoals hij dit weekeinde liet weten, is zijn goede recht. Hij sprak zijn vrees uit voor geweld en het verlies aan mensenlevens. Buthelezi's 'vrees' dient vermoedelijk eerder te worden opgevat als een dreigement: als de regering het waagt om stemhokjes neer te zetten in 'zijn' Kwazulu, dan zullen de impi's van Inkatha ten strijde trekken.

Bij het gebekvecht met Buthelezi loopt een aantal argumenten hinderlijk door elkaar. Buthelezi zegt dat de Zulu-identiteit gevaar loopt. Hij beschuldigt het ANC en diens communistische bondgenoten, die streven naar een sterk centraal gezag om de onrechtvaardigheden van de apartheid teniet te doen, van dictatoriale aspiraties. Buthelezi pleit voor een federaal ZuidAfrika: meer zeggenschap voor de regio's moet de culturele en etnische pluriformiteit van de samenleving waarborgen.

Pleidooien voor pluriformiteit en democratie klinken vals uit de mond van een man wiens bestuur gekenmerkt wordt door intolerantie, machtsmisbruik en terreur. De opheffing van KwaZulu zou Buthelezi ontdoen van de door hem zo gekoesterde macht. Opiniepeilingen laten zien dat zijn Inkatha, die zich opwerpt als de belangenbehartiger van de Zulu's, in het eigen KwaZulu vermoedelijk slechts 30 procent van de kiezers zal trekken.

Daarmee zijn Buthelezi's motieven verklaard. Maar de geldigheid van zijn argumenten is niet onderuit gehaald met de constatering dat zijn motieven vuig zijn. Theoretisch was het handig geweest als eerst regionale verkiezingen waren gehouden. Ook dan was de vraag geweest of de Zulu's in Kwazulu in vrijheid hadden kunnen stemmen, maar het had wellicht steekhoudender argumenten kunnen opleveren pro of contra federatie.

Hoe het ook zij: de landelijke en regionale verkiezingen vinden gelijktijdig plaats. Dat hebben de Nationale Partij en het ANC zo besloten, en zij vertegenwoordigen de overweldigende meerderheid. Het ziet ernaar uit, dat de kiezers maar een stem, die geldt voor zowel de regionale parlementen als het landelijke, kunnen uitbrengen. Dat is niet chique. Maar in een situatie waarin het voor de vele halve en hele analfabeten al razend ingewikkeld blijkt een stem uit te brengen, is die beslissing te verdedigen.

Het is zeer te hopen dat de blanke en zwarte dwarsliggers met een combinatie van (internationale) druk, toezeggingen en compromissen alsnog zijn te bewegen mee te doen aan de verkiezingen. Hun bezwaren mogen hier en daar niet ongegrond zijn, zwaar genoeg voor het ontketenen van een burgeroorlog zijn ze in ieder geval niet.