Industriebond schrapt ultieme 'rode' droom

AMSTERDAM - Arie Groenevelt kan er niet van wakker liggen. De Industriebond FNV heeft nu ook officieel de doelstelling geschrapt om bedrijven te nationaliseren. De vroegere vakbondsvoorzitter vindt dat een logische stap: “Als er met zo'n artikel toch niets gebeurt, kun je het beter schrappen”.

In de statuten van de Industriebond FNV en zijn rechtsvoorganger, de Industriebond NVV, stond sinds jaar en dag als doelstelling nationalisatie van bedrijven, in het kader van de spreiding van macht. Nationalisatie geldt als het schrikbeeld van iedere ondernemer: de eigendom van en zeggenschap over de onderneming vervalt aan de staat. De rol van de vroegere eigenaar wordt beperkt tot die van zetbaas van de overheid, als hij al niet aan de dijk is gezet.

De Industriebond NVV vond dat “de beschikkingsmacht over produktiemiddelen en energiebronnen in handen van de gemeenschap moet komen”. Zeker in de roerige jaren zeventig, met de politieke wind (Den Uyl) in de zeilen, pleitte de industriebond onder aanvoering van Groenevelt in langzamerhand legendarisch geworden nota's als 'Breien met een rode draad' en 'Fijn is anders' voor een drastisch andere verdeling van inkomen, kennis en macht. Nationalisatie van bedrijven zou daarin een belangrijke rol kunnen spelen.

Ruim twintig jaar later hebben het congres en de bondsraad van de Industriebond FNV besloten om de passage te schrappen, zo is gisteren bekendgemaakt. De Engelse Labour-partij zette vorig jaar al het beruchte 'rooie' artikel (dat zelfs op de lidmaatschapskaart stond vermeld) overboord. Bij de industriebond heet het nu dat de bond aankoerst op “democratisering van het economisch leven op elk niveau, zodat alle machtsuitoefening aan verantwoordingsplicht tegenover de betrokkene(n) is gebonden”.

“Mij verbaast deze stap niet”, is het nuchtere commentaar van de inmiddels vier jaar gepensioneerde Groenevelt. “Bij nationalisatie ging het in de oorsprong om Nederlandse bedrijven. Nu zijn de produktiemiddelen in handen van internationale machten. Hoe zou je die moeten nationaliseren? En zelfs al zou je dat lukken, bijvoorbeeld bij Akzo, dan heb je nog maar een heel klein stukje van zo'n concern en zou nationalisatie nauwelijks invloed hebben. Je kunt zo'n passage wel laten staan, maar daar schiet je ook niet zoveel mee op.” Groenevelt is het er niet mee eens dat de statutenwijziging het definitieve einde inluidt van de bevlogenheid van de bond. Idealisme is er nog volop, ook in de statuten. “Het eerlijk verdelen van inkomen, kennis en macht is een onveranderd uitgangspunt van de bond. Je kunt best maatschappijkritisch zijn en tegelijk dingen loslaten. Dat leert ook de geschiedenis van SDAP en NVV: die hebben zich stelselmatig aan de omstandigheden aangepast. Doe je dat niet, dan word je een achterlijk clubje.”