Vrouw kan traditie en spiraal van geweld doorbreken

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Een geldverslindende carnavaleske vertoning van landeigenaren, kapitalisten en gangsters. Ondanks die typering van de presidentsverkiezingen morgen in Colombia heeft de guerrillabeweging Farc beloofd dit keer geen geweld te gebruiken om die vertoning tegen te houden.

Helemaal ongelijk hebben de guerrillastrijders niet. Ze vermelden er alleen niet bij dat ze zelf traditioneel een partijtje meeblazen in die vertoning. Want het eeuwige geweld in Colombia heeft veel te maken met de wijze waarop de Liberale Partij en de Conservatieve Partij al sinds mensenheugenis de macht aan elkaar toespelen. Voor het eerst is er dit keer een gerede kans dat een derde, onafhankelijke kandidaat die spiraal doorbreekt. Of de vele guerrillagroeperingen in het land dat nou leuk vinden of niet.

Noemí Sanín de Rubio heet ze, een 48-jarige advocate en ex-minister die is gedeserteerd uit de gevestigde politieke orde. Dat een vrouw durft mee te dingen naar het hoogste politieke ambt is in een land al behoorlijk opzienbarend, haar plannen doorbreken veel conventies. Zo wil ze al die gewapende rebellen gewoon vertegenwoordigd zien in het parlement, zonder eerst een wapenstilstand of ontwapening af te spreken. Want die onderwerpen blijken al jaren een onoverkomelijke barrière op weg naar vrede.

Machocultuur

'Noemí tiene cojones' zegt een snel groeiend aantal Colombianen: Noemí heeft ballen. En in een macho-cultuur als de Colombiaanse is dat een compliment, ze is een moedig mens. Ze belooft binnen een jaar het land op orde te hebben en af te rekenen met geweld en drugshandel. Dat niet alle guerrillabewegingen blij met haar zijn, heeft te maken met de nauwe banden die er bestaan tussen het gewapende verzet en de drugsbazen.

Noemí Sanín was eerder minister van transport en van buitenlandse zaken onder de presidenten Betancur (Conservatief, 1982-1986) en Gaviria (Liberaal, 1990-1994). In 1995 legde ze haar functie van ambassadeur in Londen neer uit ergernis over de corruptie van de nu scheidende president Ernesto Samper, die ervan werd beschuldigd zijn verkiezingscampagne te hebben gefinancierd met drugsgeld. Ze brak met de traditionele partijen en richtte haar eigen Opción Vida op.

Daarmee legt ze de bijl aan de wortels van het Colombiaanse politieke bestel. Dat is gebaseerd op de twee traditionele politieke partijen, die nauwelijks van elkaar verschillen. Ze zijn opgericht door elites van landeigenaren die hetzelfde doel nastreefden: hun macht handhaven. Desondanks raakten de twee sinds hun ontstaan in een bloedig conflict. Dat ging niet over te voeren politiek, maar vooral over wie er regeert en met welke machtsmiddelen.

Beide partijen zijn er zeker in de eerste honderd jaar van hun geschiedenis mede verantwoordelijk voor geweest dat Colombia naar Zuid-Amerikaanse maatstaven heel lang achterlijk bleef. De partijen regeerden elkaar bevechtend, terwijl het door bergketens doorsneden Colombia lange tijd zonder ontwikkeld staatsapparaat bleef, geen infrastructuur van betekenis kreeg, geen internationale handel bedreef en geen leger of politie van betekenis had.

Oppositie werd vaak per guerrilla gevoerd, handhaving van de orde ook. Veel van de tientallen guerrillabewegingen én de goed georganiseerde drugsmaffia komen uit dezxe politieke partijen voort. Het directe politieke geweld liep zo uit de hand dat de Liberalen en Conservatieven in 1956 in Madrid vrede sloten en besloten de politieke vetes zestien jaar lang in de ijskast te zetten en afwisselend te gaan regeren. Formeel liep deze overeenkomst in 1974 af, maar beide partijen gaan nog steeds als heren met elkaar om en geven elkaar ministersposten, ongeacht wie de verkiezingen wint.

Tweede ronde

Volgens de onafhankelijke kandidate hoef je van geen van de twee traditionele partijen een oplossing te verwachten, omdat zíí het probleem zíín. Veel Colombianen beseffen dat vermoedelijk wel, maar zijn er niet van overtuigd dat een neutrale kandidaat daar verandering in kan brengen. Als geen van de drie kandidaten morgen een absolute meerderheid behaalt, zal een tweede ronde op 21 juni duidelijkheid moeten brengen.

Haalt Noemí Sanín die tweede ronde, door morgen niet als laatste de eindigen, dan maakt ze een goede kans op de eindoverwinning.