Theoretische fysica is probaat middel tegen mystiek

Hoe troostend is de omslag van De Koster, het blad van de Kostersbond-CNV: “Die taak, dat is tegelijkertijd de zin en de inhoud van mijn leven. Naarmate ik er meer in slaag die taak te vervullen zal mijn leven slagen, zal ik mij gelukkig voelen. Om de vervulling van die taak draait het leven, mijn leven. Mijn leven dat ik ontving van dezelfde God die mij ook mijn taak gaf.”

Is het een anonieme koster die zijn collega's deze boodschap meegeeft? Wie weet onthult het juni-nummer de auteur. Wist u trouwens, dat het in de hervormde kerk nog geregeld voorkomt dat een kerkvoogdij of raad van beheer de koster een pensioen in het vooruitzicht stelt en vervolgens geen pensioenverzekering voor de man of vrouw afsluit?

De één mag koster worden. De ander, bijvoorbeeld, astronaut. Het Duitse blad Publik-Forum ondervraagt de ruimtevaarder/natuurkundige professor Ernst Messerschmid over ruimte en religie. Spelen religieuze vragen, kwesties van kosmisch of ecologisch besef een rol bij de scholing van ruimtevaarders, vraagt dit blad voor kritische Christenen enthousiast. “Die spelen absoluut geen enkele rol.” Moet dat eigenlijk niet wèl gebeuren? “Nee, we willen normale mensen in de ruimte.” zegt Messerschmid. “Een astronaut moet niet ook nog eens een eigen missie hebben tijdens een ruimtevlucht.”

Overigens kan Messerschmid meeslepend beschrijven hoe het is om van een hoogte van een paar honderd kilometer naar de aarde te kijken, zo mooi en zo beschadigd. “Wij astronauten ontpoppen ons toch allemaal, ongeacht onze herkomst, nationaliteit of religie, in zekere zin tot radicale ecologen, na zo'n vlucht in het Al.” Zijn ecologische streven is door de ruimtevaart versterkt, zijn religieuze gevoelens zeker niet. Vanuit de kosmos bekeken zien al die godsdiensten, met hun universele pretenties eruit als 'zeer plaatselijke fenomenen', vertelt Messerschmid.

Gerard 't Hooft, hoogleraar in de theoretische natuurkunde, bekijkt ons en onze planeet van nóg veel grotere hoogte. Hervormd Nederland heeft een gesprek met deze deeltjesfysicus van wereldformaat. “Mystiek ontneemt mensen de invloed op hun leven. De theoretische fysica biedt een handvat om onder de dwang van de mystiek uit te komen”, zegt hij nuchter. Zijn intervieuwer piept nerveus dat het heelal - 'vijandig, zinloos en angstwekkend stil' - toch reuze eng is voor die kleine, nietige mensjes. “Ik vind het heelal niet vijandig, eerder uiterst boeiend”, antwoordt 't Hooft droogjes. Zijn betoog staat in het teken van ouderwetse nieuwsgierigheid, nuchterheid en een aloverheersend optimisme. Niet-natuurkundigen wonen op een veel somberder planeet, lijkt het wel.

De mystiek krijgt ook elders in Hervormd Nederland van Jetje: De theoloog Kuitert (Zeker weten) en Karen Armstrong (Een geschiedenis van God) zoeken hun laatste restjes geloof in de mystieke hoek en honderdduizenden, misschien wel miljoenen gewone leken, vertonen diezelfde hang. “Maar vroeg of laat loop je toch tegen de vraag aan, of je in je innerlijk wel meer tegenkomt dan jezelf, je eigen gedachten, je eigen door jouw interpretatiekader mogelijk gemaakte en gestempelde ervaringen”, stelt hervormd emeritus-diakonaal predikant Nijssen streng vast.

In de bevindelijke, orthodoxe en evangelische stromingen binnen het Nederlandse protestantisme wordt goed contact gehouden met christelijke groepen in China. Uit hun berichten stijgt een beeld op van een krachtig vervolgd en toch opbloeiend christendom. Een reportage in (alweer) Hervormd Nederland vult die berichten aan met een heel ander soort gegevens. Bijbeldrukker en -verkoper Wee Seng, bijvoorbeeld, legt uit hoe hij ieder jaar met de Chinese autoriteiten onderhandelt over de verhoging van zijn produktie en verkoop. Ieder jaar worden de grenzen die de communisten stellen aan de religieuze vrijheid iets verruimd. Bijbels naar China smokkelen is onzin, weet deze Wee Seng, bijbels zijn overal gewoon te koop. De Nederlandse docente Jacqueline Smits werkt voor een christelijke organisatie in Nanjing. In haar verhaal is niet repressie het grootste probleem van de kerken, maar het onvermogen van christelijke instituties in China om de enorme zucht naar moraal en religie op te vangen. “De Chinese kerk is niet Chinees genoeg. Te ouderwets en te veel beïnvloed door het Westen.”

Terwijl er in het Westen toch zo geëxperimenteerd wordt met nieuwe vormen! Het Centraal Weekblad (voorheen het blad van de Gereformeerde Kerken, tegenwoordig een onderdeel van de veelkoppige Samen op Weg-pers) beschrijft cursussen bibliodrama, waarin mensen bijbelverhalen als het ware naspelen: “Eén priester speelde voor steen. Hij pakte een stoel en ging pal voor het graf (van Jezus - red.) zitten. 'Over mijn lijk', zei hij, 'je komt er niet in. Dood is dood. Ik ben niet in beweging te krijgen. Ik heb genoeg van die bijbelverhalen, ze slaan nergens op en ze werken toch niet'.” Een dominee, die voor Maria van Magdala speelde, weet hem uiteindelijk los te weken.