Kabinet buigt plannen sociale zekerheid om

DEN HAAG - Het kabinet geeft de pogingen op de instellingen die de WAO en de WW uitvoeren, zoals het Gak, toe te laten op de markt van private verzekeringen. Volgens de belofte in het regeerakkoord had dat op 1 januari 2000 moeten gebeuren.

De bewindslieden van sociale zaken, minister Melkert (PvdA) en staatssecretaris De Grave (VVD) hebben nu ten behoeve van de kabinetsformatie nieuwe voorstellen op schrift gesteld, die moeten aantonen dat het oorspronkelijke idee onmogelijk is uit te voeren.

De organisatie van de werknemersverzekeringen WAO en WW is grondig gewijzigd als reactie op de parlementaire enquête naar de uitvoering van die verzekeringen, onder leiding van het toenmalige PvdA-Kamerlid Flip Buurmeijer. Tegelijkertijd ontstond er door ingrepen in de WAO een bloeiende markt voor aanvullende, private verzekeringen voor risico's rond arbeid.

De bedrijfsverenigingen, omgevormd tot uitvoeringsinstellingen die vrij zijn van de in de enquête funest gebleken invloed van werkgevers en werknemers, kregen de worst voorgehangen dat ze zich in 2000 zouden mogen begeven op die aantrekkelijke markt. Tegelijkertijd zouden vanaf dat jaar private organisaties bij het Landelijk instituut sociale verzekeringen (Lisv, waarvan diezelfde Buurmeijer voorzitter is) kunnen dingen naar de uitvoering van de WW en WAO. De vaststelling van, zeg maar, de polisvoorwaarden voor die twee werknemersverzekeringen zou in ieder geval een publieke taak blijven. Daarvoor zou de minister verantwoordelijk blijven. Hij zou ook de premies blijven vaststellen.

Het kabinet is sindsdien van alle kanten gewaarschuwd dat dit niet goed zou gaan. Met name de uitvoeringsinstellingen zouden niet kunnen omgaan met twee geldstromen tegelijk: ééntje opgebracht uit de publieke middelen (de door de politiek vastgestelde premies) en een private geldstroom (de door de verzekeraar vastgestelde verzekeringspremies). Het gevaar dat alles door elkaar zou gaan lopen en dus de verantwoording voor de besteding van publieke middelen in gevaar zou komen, was bijvoorbeeld voor de Algemene Rekenkamer een groot bezwaar.

Melkert en De Grave zijn nu voor die kritiek gezwicht. Maar niet door de marktwerking helemaal los te laten. Dat zou ook moeilijk gaan, gezien de voorgenomen mogelijkheden voor werkgevers om voor hun WAO-verzekering tijdelijk naar een private verzekeraar te gaan. Er is gekozen voor de vlucht naar voren: de uitvoering, zo bevelen de bewindslieden de kabinetsformateur aan, moet maar helemaal geprivatiseerd worden. De voorwaarden voor de verzekering blijven, als vanouds, een taak voor de politiek en een door de politiek in te stellen organisatie. Daaronder valt ook de keuring voor de WAO.

In de keuze voor die volledige privatisering zit overigens een wat bizarre consequentie. De invloed van werkgevers en werknemers moest worden teruggedrongen. Uit de enquête Buurmeijer was immers gebleken hoe zeer zij, als bestuurders van de bedrijfsverenigingen-oude-stijl, de WAO konden misbruiken om de sociale gevolgen van reorganisaties te verzachten. De sociale partners zitten nu nog alleen in het bestuur van de sectorraden van het Lisv, maar dat wordt bij volledige privatisering weer anders. De vakbeweging verdwijnt helemaal buiten beeld en, bizar genoeg, de werkgever krijgt juist meer invloed. Hij bepaalt immers met welke verzekeraar hij in zee gaat.

Het is geen wonder dat de vakcentrales FNV en CNV gisteren hun ongenoegen lieten blijken. Het lijkt erop, aldus FNV-voorzitter De Waal, “dat wij uit het systeem worden gezet”. Hij denkt dat alleen de CAO-onderhandelingen dan als pressiemiddel overblijven. Zijn CNV-collega Westerlaken wees er op dat de WW en WAO nog altijd onder het hoofdje werknemersverzekeringen vallen. “Onze verantwoordelijkheden wegorganiseren brengt het risico van 'brood en boterbonden'.”

Het zit er dik in dat, mocht het idee van Melkert en De Grave ooit werkelijkheid worden, de politiek aan de sociale partners zal vragen zitting te nemen in het orgaan dat namens de minister de voorwaarden van WW en WAO (inclusief de WAO-keuringen) in de gaten houdt. Op het CNV hoeft de politiek niet te rekenen. “Wat zal onze beleidsvrijheid dan nog zijn?”, is de vraag van CNV-bestuurder sociale zekerheid De Geus. “Daar zullen we nooit aan beginnen.”