Kok stuurt al te linkse koers PvdA-congres bij

AMSTERDAM - De gang van zaken rond de hypotheekrente-aftrek kon niet treffender illustreren wat zich het afgelopen weekeinde feitelijk afspeelde op het verkiezingscongres van de Partij van de Arbeid.

Terwijl de leden besloten enkele ferme linkse standpunten in te nemen, stuurde lijsttrekker Kok de koers alras bij: er wordt niet gemorreld aan de aftrek, want de PvdA wil blijven regeren. De PvdA is een solide, betrouwbare partij bij wie iedereen terecht kan, luidde zijn boodschap.

De tekst van het verkiezingsprogramma dat vrijdag en zaterdag voorlag in de Amsterdamse Rai werd van tevoren als vrij mat en weinig links gekenschetst. De afdelingen zagen zich genoodzaakt op een aantal progressieve punten wijzigingen aan te brengen. Zo werd besloten de uitkeringen te verhogen als de economische groei meevalt, moet er meer geld komen voor natuur, mag er niet worden geboord naar gas in de Waddenzee, dienen de milieuheffingen te worden verhoogd, wordt een milieugrens voor Schiphol (44 miljoen passagiers) in ere hersteld en moest het partijbestuur de leden hun zin geven over het budget voor ontwikkelingssamenwerking. Onder zware druk van diverse afdelingen staakte het bestuur zijn verzet tegen verhoging van dat budget van 0,8 procent van het bruto nationaal product tot 1 procent. Het bestuur hikte vooral aan tegen de extra kosten - zo'n anderhalf miljard - maar gaf toch toe. “We zijn geen zelfmoordcommando.”

En verder moest het bestuur bakzeil halen met de gekozen burgemeester, die van het PvdA-congres niet rechtstreeks door de burger, maar door de gemeenteraad moet worden gekozen.

Moeilijker echter was de kwestie rond de hypotheekrente. Het leek bijna een ongelukje, dat dit wijzigingsvoorstel werd aangenomen. De eerste dag van het congres was vrijdagavond al bijna afgelopen, toen onverhoeds een meerderheid besloot dat het afgelopen moet zijn met wat Kok later “demonstratieve luxe” zou noemen: mensen met hoge hypotheken, die forse bedragen kunnen aftrekken.

Partijvoorzitter Adelmund had luttele uren eerder nog verklaard dat de kou wat betreft dit politiek heikele onderwerp uit de lucht was: een voorstel van Groningen om de aftrek tot de eerste schijf van de inkomstenbelasting te beperken, was 's middags met negen stemmen verschil verworpen.

Maar Adelmund had zich rijk gerekend. Later op de avond kwam een ander voorstel in stemming: het bedrag dat huizenbezitters als aftrekpost mogen opvoeren, moet aan een maximum worden gebonden, suggereerde Hoogeveen. De opbrengst zou gebruikt worden voor een hogere huursubsidie, en voor de PvdA-wens om een individuele koopbijdrage in te voeren, die het ook mensen met lage inkomens mogelijk maakt een huis te kopen.

Dat dit voorstel het onverwachts wel haalde, al waren ook hier de marges klein, hoefde op zich geen reden tot paniek te zijn. Het congres legde immers slechts in de tekst van het verkiezingsprogramma vast dat de aftrekbaarheid van de rente als sturingsmiddel “moet kunnen worden ingezet”. Verplichten doet die tekst niet, evenmin werd aangegeven wanneer de maatregel moet ingaan.

Voor de partijtop was echter meteen duidelijk dat moest worden ingegrepen. Want bijna niets, of het moest de auto zijn, is in Nederland zo onaantastbaar als de mogelijkheid de fiscus te laten meebetalen aan de eigen woning. Juist nu zovelen van de lage rentestand hebben geprofiteerd en zich tot de nek in de hypotheekschuld hebben gestoken, is het weinig verstandig dit bijna 'verworven recht' ter discussie te stellen. Want wie dat doet, al is het met alle slagen om de arm, kan bij de kiezer weinig goeds meer doen, wist Kok. In allerijl paste hij de tekst van zijn speech aan: in het verkiezingsprogramma mag staan dat de PvdA de hoge aftrekposten door de hypotheekrente wil aanpakken, Kok zal er in een volgend kabinet geen werk van maken.

Natuurlijk, ook Kok vindt dat de exorbitant hoge aftrek die sommigen hebben door het eigen huis, moet worden aangepakt. Maar hij waarschuwde ook dat wie op deze manier geld wil vrij maken om de laagste inkomens te helpen, modaal laat bloeden. Wil de opbrengst daadwerkelijk zo groot zijn dat de minima geholpen kunnen worden, dan moet ook de aftrek van de gewone man er aan geloven. We pakken modaal, juist de PvdA-stemmer, prentte Kok zijn achterban in. De kiezer en zijn hypotheek zijn veilig bij Kok. “Ik wil een ding goed duidelijk maken: de mensen moeten weten dat hun belangen bij mij in goede handen zijn.” Het congres aanvaardde zijn nederlaag klappend.

Normen en waarden

Er was Kok zaterdag veel aan gelegen de PvdA als een gedegen regeringspartij neer te zetten. De PvdA is niet de partij van het gehakketak: opvallend genoeg bleef op dit verkiezingscongres iedere verwijzing naar de politieke opponenten Borst (D66) en Bolkestein (VVD) uit. Slechts GroenLinks en SP kregen een sneer: “stoorzenders die beweren dat Nederland minder sociaal is geworden”.

Wie op Kok stemt, zorgt dat hij verder kan werken aan een sterke, sociale en veilige samenleving, waarin meer mensen aan de slag komen, meer rekening wordt gehouden met het milieu, een goede zorg vanzelfsprekend is en mensen alle kansen krijgen om zich te ontplooien. Bij zijn aantreden zei Kok premier voor alle Nederlanders te willen zijn, ook voor de mensen die niet op de PvdA hadden gestemd. De boodschap luidt nu dat ook die mensen dit keer op Kok moeten kunnen stemmen.

Het verklaart misschien ook waarom Kok in zijn toespraak zo de nadruk legde op normen en waarden. Twee weken geleden al verrastte hij tijdens zijn wekelijkse persconferentie als minister-president met een uitvoerig pleidooi voor herstel van normen en waarden in de samenleving. Met als aanleiding de zaak-Tjoelker vroeg Kok zich hardop af waar het heen moet met Nederland als niet thuis en op de scholen kinderen wordt bijgebracht dat er 'mijn en dijn' bestaat. Dat je niet door rood licht mag rijden, niet met een slok op achter het stuur moet kruipen? “Ik wil er, samen met de bewoners van ons land, alles aan doen om de sociale samenhang te versterken, te bevorderen dat we meer respect en verantwoordelijkheidsgevoel hebben voor elkaar”, zei Kok zaterdag. Hij voegde er aan toe: “Eigenlijk heb ik het dus over normen en waarden.” Op diezelfde dag spreekt ook milieuminister De Boer over normen en waarden in verband met het milieu. Het zijn standpunten waarop het CDA vroeger het monopolie leek te hebben. Je zou bijna denken dat zelfs de CDA-stemmer bij de PvdA, of beter, bij Kok terecht kan.