Gezocht: oud-premier

Ex-premiers zijn in Rusland bijzonder in trek. Vernederd door president Boris Jeltsin zijn deze underdogs de lievelingen van het publiek. Politieke partijen met minder aansprekende persoonlijkheden trekken daarom met alle macht aan deze smaakmakers.

Bij de parlementsverkiezingen in december zullen volgens schattingen maar vier of vijf partijen de vijf procentsdrempel halen. Partijen met een ex-premier maken meer kans om de Doema, het parlement, te halen dan andere.

'Vaderland Heel Rusland' van de Moskouse burgemeester Joeri Loezjkov heeft afgelopen week met veel moeite ex-premier Jevgeni Primakov binnenboord gehaald. Wekenlang is de oude spionnenbaas gesmeekt of hij zijn wijsheid ter beschikking wilde stellen van de partij. Terwijl de voormalige minister van buitenlandse zaken bleef zwijgen, werd de lofzang steeds luider. ,,Er moet geen persoonlijkheidscultus rond mij geschapen worden'', waarschuwde Primakov toen hij dinsdag met een lang gezicht zijn jawoord gaf aan de burgemeester en een aantal gouverneurs.

Primakov was nog niet ingelijfd, of de tweede acte van de dans om de ex-premiers was al begonnen. Het bedrijf dat nu in volle gang is, vertoont veel gelijkenis met het voorgaande. Ex-premier Sergej Stepasjin, die vorige week maandag plotseling werd ontslagen, is even zwijgzaam en gaat ook niet in op het eerste aanbod.

Een belangrijker overeenkomst is de rol van het Kremlin. Jeltsin volgt zijn twee voormalige dienaars met argusogen, omdat zij het de Kremlin-kandidaat voor het presidentschap, premier Vladimir Poetin, heel lastig kunnen gaan maken. In juni 2000 zijn er presidentsverkiezingen. De parlementsverkiezingen van komende winter gelden als een voorronde.

Met alle middelen probeert 'de familie', zoals Jeltsins omgeving heet, Loezjkov en Primakov het leven zuur te maken. Het Kremlin is panisch. Deze week leek ook Stepasjin aan de controle van 'de familie' te ontsnappen. De ex-premier onderhandelde met Grigori Javlinski, leider van de liberale 'Jabloko' (Appel) partij. Na verwarrende berichten ketsten de gesprekken donderdag af.

Javlinski zei dat Stepasjin zijn hoge plek op de kieslijst zou moeten opgeven ,,als er serieuze druk op hem zou worden uitgeoefend van de kant van Jeltsin''. Maar Stepasjin zweeg. Of Javlinski's verhaal klopt valt niet na te gaan. Zeker is dat het Kremlin nachtmerries zou hebben gekregen van de combinatie Stepasjin met de eigenwijze Javlinski.

Stepasjin is waarschijnlijk niet langer het slachtoffer, dat Javlinski van hem probeert te maken. De kans is groot dat Stepasjin zich zal aansluiten bij 'Juiste Zaak', een partij van Sint Petersburgse hervormers uit voorgaande kabinetten. 'Juiste Zaak', dat enkele gehate liberalen in zijn midden telt, is te klein om in december zelfstandig te kunnen overleven.

Het Kremlin wil rondom 'Juiste Zaak' de nieuwe partij van de macht bouwen. Jeltsin wil dat Viktor Tsjernomirdin, al weer een ex-premier, zijn geoliede partijapparaat van 'Ons Huis Rusland' samenvoegt met 'Juiste Zaak'. Samen moeten de partijen het lanceerplatform worden voor premier Poetin, die Jeltsin als zijn opvolger heeft genoemd. Probleem is dat ze bij Ons Huis Rusland niets moeten hebben van de jonge hervormers van 'Juiste Zaak'. Poetin en de presidentiële staf oefenen forse druk uit op Tsjernomirdin, voorlopig tevergeefs.

Een stevig blok tegen de ambitieuze Moskouse burgemeester is er dus nog niet. Het tegenwicht zal niet komen van de communisten. Ze zullen als vanouds veel stemmen trekken. Toch dreigen ze hun dominante positie te verliezen. Vanwege dat vooruitzicht staat de Communistische Partij van Rusland nu op scheuren. De echte strijd zal komend jaar daarom gaan tussen het stadhuis van Moskou en het Kremlin.