Deelnemers gezocht voor riskante opdracht in Zaïre

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - Zestig sollicitanten hebben zich schriftelijk gemeld bij het ministerie van ontwikkelingssamenwerking. Verder wordt via Binnenlandse zaken naar sollicitanten in politiekringen gezocht. Bedoeling: tenminste 10 veiligheidsfunctionarissen snel naar Zaïre sturen om de veiligheid te vergroten in de Rwandese vluchtelingenkampen.

De sollicitanten reageerden op een omvangrijke personeelsadvertentie van het departement in de landelijke kranten. Een bewogen minister Pronk noemde het woensdagavond in de Amsterdamse Rode Hoed “een laatste oproep van wanhopige mensen van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR”.

De veiligheidssituatie in de Rwandese vluchtelingenkampen is erbarmelijk. De nog aanwezige hulpverleners vertrekken bij het vallen van de duisternis en keren pas tegen negenen de volgende ochtend terug. Aanhangers en strijders van het oude bewind in Rwanda terroriseren burgers in de kampen, plunderen voedseldepots en verhinderen kwaadschiks een terugkeer van vluchtelingen naar Rwanda zelf. Moord en doodslag zijn aan de orde van de dag.

Pronk trof in Genève - waar vorige week een internationale conferentie over Rwanda plaatsvond - een “wanhopige” Sadako Ogata, de hoge commissaris voor de vluchtelingen. Zij zocht naarstig naar oplossingen voor de kampen in Zaïre nu het sturen van (eerst) een internationale militaire macht en (later) een internationale politiemacht onhaalbaar bleken. VN-lidstaten bleken niet bereid voldoende eigen mensen in te zetten.

Ook Nederland bleef in gebreke. Tweede Kamer en regering oordeelden dat het zenden van militairen een te riskante operatie was. Voor het gebrek aan politiebeambten was een simpeler verklaring. Pronk: “Binnenlandse zaken meldde dat er vrijwel geen politiemensen zijn die Frans spreken.”

De bewindsman heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij alles op alles wilde zetten om de leefomstandigheden van de Rwandese vluchtelingen te verbeteren. In zijn ogen is veel tijd verloren gegaan: “We hebben ook in Nederland beslissingen moeten nemen die maken dat we minder in de voorhoede staan dan sommigen wensen. We zijn terug bij af.”

Woensdag maakte VN-topman Boetroes Boetroes Ghali bekend dat zal worden ingegaan op een aanbod van Zaïre om 2 000 van de eigen 'elite'-agenten in te zetten in de kampen. Vorige week al vroeg de wanhopige Ogata aan Pronk of hij mensen beschikbaar had voor de begeleiding van deze Zaïrese agenten. De bewindsman plaatste daarop afgelopen zaterdag een advertentie. Deze klus is anders dan bijvoorbeeld het controleren van verkiezingen in ontwikkelingslanden. Voor dergelijke opdrachten beschikt het departement over een pool van deskundigen.

De opdracht in Zaïre is echter onvoorspelbaar en moeilijk te omschrijven. Gevraagde functie-eisen behelzen niet veel meer dan 'goede contactuele eigenschappen, stressbestendig, bereid onder hardship-omstandigheden te werken'. Minimum opleidingseisen staan niet in de advertentie.

De precieze taakomschrijving wordt door de UNHCR in Genève geformuleerd, zegt een woordvoerster van het departement. Ze vraagt zich trouwens af of die wel te geven is, zo moeilijk inschatbaar zijn de lokale omstandigheden. Het opstellen van behoorlijke patrouilleschema's voor de agenten, het regelen van bewaking voor de voedseldepots, het contact onderhouden met de leiding van het kamp en met de Zaïrese regering en het signaleren van wantoestanden zullen er zeker bijhoren. Of de begeleiders zelf ook worden geacht s' nachts in het kamp te blijven, weet ze niet. “Dat wordt in Genève bepaald.”

Pronk constateerde woensdagavond dat het betere niet haalbaar is: “Nu betalen we maar de opleiding van de Zaïrese agenten.” Sceptisch stelde de bewindsman dat Afrikaanse mensen moeten gaan doen wat westerse landen weigeren. Om enig extra gezag aan de Zaïrese eenheid te geven, worden westerse opleiders toegevoegd.

De veiligheidsfunctionarissen, werkend onder vlag van de UNHCR, worden voor een periode van drie maanden uitgezonden, verlenging is niet uitgesloten. Zonder risico's zal de opdracht niet zijn, schat Pronk in, maar “geinteresseerden zijn wel te vinden. Bijvoorbeeld mensen met ervaring in Cambodja.” Gelaten voegde Pronk eraan toe: “Het is niet anders. Niets doen is ook een optie.”