Prestige-projecten als eigen vliegtuig en auto worden gestaakt, monopolies verdwijnen

Van onze verslaggeefster JAKARTA - Indonesië en het IMF hebben gisteren een uitgebreid pakket maatregelen aangekondigd om de financiële crisis in het land zo snel mogelijk te bezweren. Afgesproken is dat vrijwel alle monopolies worden opgeheven, import-belastingen fors worden verlaagd en investeringen in prestigieuze projecten, zoals de nationale auto- en vliegtuigindustrie, met onmiddellijke ingang worden gestaakt.

“Ik ben ervan overtuigd, dat met de volledige inzet die ik bij Soeharto heb gezien om deze pijnlijke maatregelen uit te voeren, Indonesië zich snel zal herstellen”, verklaarde IMF-voorzitter Camdessus.

Aan het akkoord was tot diep in de nacht gewerkt. Desondanks verschenen zowel president Soeharto als IMF-voorzitter M. Camdessus uiterst opgewekt en ontspannen voor de staatstelevisie om het akkoord te ondertekenen. Tot het allerlaatst is er gediscussieerd met de president om de laatste problemen het hoofd te bieden, aldus Camdessus. En hij voegde Soeharto vervolgens toe: “We waren niet in staat geweest dit akkoord te bereiken, zonder uw sterke leiderschap.” Deze opmerking, maar dat geldt ook voor het hele pakket aan maatregelen, moet twijfel bij buitenlandse investeerders en banken wegnemen. Vertrouwensherstel is het sleutelwoord.

In ruil voor uitvoering van de maatregelen krijgt Indonesië de al in oktober beloofde 43 miljard dollar aan extra IMF-leningen. Ook toen waren er rigoureuze maatregelen afgesproken, maar volgens Camdessus “is de Indonesische regering daarna snel van de afgesproken koers afgeweken, met als gevolg dat de financiële situatie van het land alleen maar erger is geworden.”

Deze keer is afgesproken dat het IMF de komende maanden president Soeharto zal bijstaan in het 'implementeren' van de maatregelen. De 76-jarige president komt daarmee min of meer onder curatele van het IMF te staan. Toch verklaarde Soeharto tevreden dat dit “een heel speciale dag voor Indonesië is. Want er is een akkoord met het IMF gesloten om de financiële problemen het hoofd te bieden.” En vanuit zijn studeerkamer, voor een scherm met wayang-poppen, belegde hij vervolgens een van zijn zeldzame persconferenties, die integraal op televisie werd uitgezonden. Soeharto, die in de media de laatste weken als een oude en ziekelijke president was afgeschilderd, stond daar overigens opvallend fit en sterk, en hij omkleedde zijn verhaal zelfs met de nodige grapjes.

Volgens het IMF-akkoord zal de staatsbegroting drastisch worden herzien en van meer reële cijfers uitgaan. Zo moet Indonesië komend jaar met een inflatie van minstens 20 procent rekening houden en een groei van hooguit nul procent. Camdessus verwacht echter dat de export van het land zal toenemen, en dat stelt Indonesië in staat om een overschot op de handelsbalans te creëren. Met dat verdiende geld is het land in staat om zijn buitenlandse schuld te betalen, aldus de IMF-topman.

De nieuwe begroting voor 1998-1999 gaat verder uit van een overheidstekort van 1 procent op het bruto nationaal product. In de vorige week gepresenteerde begroting was van een tekort geen sprake. Volgens Camdessus is een koers van 5000 roepia tegenover een dollar haalbaar. In de oude begroting van Soeharto stond nog een weinig realistische koers van 4000 roepia voor een dollar.

De feitelijke koers wijkt ver af van de gewenste. Gisteren ging door het gebrek aan vertrouwen nog eens 14 procent van de roepia af: voor een dollar moeten nu 8450 roepia's worden neergeteld.

Het zal volgens Camdessus nog een hele prestatie zijn om slechts een tekort van 1 procent op de begroting te realiseren. Daarom zullen de subsidies op energie en benzine de komende maanden geleidelijk verdwijnen. Om echter de armen zoveel mogelijk te sparen mogen sommige subsidies, zoals van kerosine en diesel, van het IMF blijven bestaan.

Kerosine wordt in Indonesië door veel arme huishoudens gebruikt als olie om te koken, zo lichtte de IMF-voorzitter toe. En de goedkoopste bussen in Indonesië rijden op diesel, zodat de onderste laag van de bevolking ook de bustickets kan blijven betalen. “Het IMF staat zeer positief tegenover eventuele verdere aanpassingen van de begroting om speciaal voor deze groep van de bevolking verlichting te scheppen. Maar dan moet de regering wel op andere terreinen korten, zoals op uitgaven voor defensie”, aldus Camdessus.

Voorts is afgesproken dat een aantal fondsen, zoals voor herbebossing en investeringen, per direct in de begroting zal worden opgenomen. Deze fondsen, waar miljarden aan overheidsgeld in omgaan, waren tot nu toe aan het parlementaire toezicht onttrokken. Niemand wist wat er met dit geld precies gebeurde. Door de fondsen in de begroting op te nemen, moet er ook over de besteding van dit geld in de toekomst publiekelijk verantwoording worden afgelegd.

Volgens Camdessus is verder afgesproken dat alleen projecten die van 'vitaal belang' zijn voor het land nog zullen doorgaan. Dat betekent dat 15 infrastructurele projecten waarvan de overheid begin deze week aankondigde ze te zullen uitstellen of opnieuw te bezien, “met onmiddelijke ingang” worden geschrapt. Datzelfde geldt voor de financiële steun aan de ontwikkeling van IPTN's nieuwe vliegtuig en het nationale auto-project Timor.

Om de monetaire crisis op te lossen, zal Bank Indonesia volledige autonomie krijgen over de monetaire politiek van het land, zoals het vaststellen van de rentekoers op staatsleningen. Ook dit gaat volgens Camdessus met 'onmiddellijke' ingang in. “Als deze maatregelen worden uitgevoerd en het vertrouwen in Indonesië terugkeert, zal de marktrente vanzelf dalen en komt er weer nieuw kapitaal het land in. Daardoor hebben banken weer voldoende liquiditeiten om nieuwe leningen uit te geven”.

Ook zal vanaf 1 februari een aantal structurele economische hervormingen worden doorgevoerd. Zo zullen vrijwel alle monopolies op de voedselverdeling en -import worden afgeschaft, behalve die voor het Indonesische basisvoedsel rijst. Dat betekent dat het staatsmonopoliebedrijf Bulog zijn alleenrecht verliest op de inkoop en verdeling van suiker, olie en meel. Camdessus: “Boeren en handelaren krijgen de vrijheid om hun spullen te verkopen wanneer zij dat nodig vinden en ook mogen ze zelf bepalen aan wie.” Bovendien wordt het makkelijker voedsel te importeren, omdat de importbelasting hiervoor van 20 tot 30 procent wordt teruggebracht naar 5 procent. Verder worden de bestaande kartels voor cement, papier, sigaretten en triplex per 1 februari opgeheven en de “officiële en niet-officiële” belemmeringen om te investeren in palmolieplantages, een belangrijk exportproduct voor Indonesië, zullen verdwijnen.

Om ook hierbij te voorkomen dat de maatregelen extreem zwaar drukken op de armen in Indonesië, zullen hiervoor volgens Camdessus snel speciale programma's door de Wereldbank worden gelanceerd. Bovendien wordt er door de Asian Development Bank (ADB) een fonds in het leven geroepen om kleine en middelgrote bedrijven die in problemen komen met hun financiering te helpen. Details hierover worden binnenkort bekend gemaakt.

Alhoewel Camdessus benadrukte dat het “extreem belangrijk” voor het herstel van vertrouwen in Indonesië is om het banksysteem en de financiële problemen van het bedrijfsleven snel op te lossen, werden gisteren geen maatregelen hierover bekend gemaakt. Volgens Camdessus wordt hierover nog overlegd en zal “in de komende dagen” hierover duidelijkheid worden gegeven. President Soeharto verzekerde echter alvast dat “zeker niet meer banken failliet worden verklaard”.