'Er heerst een tendens van excuses zoeken'

Elena Timina is 'iemand van de andere wereld'. Nog altijd. De Russische topspeelster is inmiddels een vertrouwd gezicht in de nationale tafeltenniscompetitie, maar ze blijft zich verbazen over de gebrekkige mentaliteit van haar Nederlandse collega's. ,,Als bondscoach zou ik deze generatie als verloren beschouwen. Ze zijn te egoïstisch.''

De lucht was grauw geweest. De fitnessapparatuur even onverbiddelijk als altijd. Elena Timina wandelt door haar herinneringen. Ze probeert onder woorden te brengen hoe de sport haar heeft gevormd.

Waar denkt ze aan? Het gezicht met slavische trekken verraadt weinig. Ze leeft met een communistisch stempel, als eenieder een kind van haar tijd. Maar haar gedachten gaan niet terug naar Moskou. Even niet.

Papendal was verlaten geweest, zegt Timina. Een paar weken geleden moest ze voor het eerst sinds de geboorte van zoon Andrej weer zes keer vijf minuten voluit hardlopen. Een gruwel voor haar, dus de opluchting nadien was groot geweest.

,,Het was een glorieus moment voor mij, vergelijkbaar met het winnen van een Europese titel. Het was de bevestiging dat ik nog steeds tegen mezelf kan vechten, want makkelijk ging het niet met een lichaam dat een kind heeft gebaard. De strijd tussen hersens en lijf, dat is topsport.''

Voor haar wel. Timina (30) groeide op in het land van Lenin en Stalin, waar willen en kunnen zelden samenvielen. Waar moeten de dag regeerde en waar 'nee' niet verkocht kon worden.

De cultuurschok in Nederland was groot. ,,Vrijheid is mooi, maar er moeten toch grenzen zijn?'', vroeg zij zich af. Vijf jaar geleden verhuisde ze naar Amsterdam en trouwde met een Hollandse sportjournalist. Geld was allang geen vies woord meer. Haar trotse vaderland was uit elkaar gevallen en de straffe hand van bondswege was niet meer.

Toch verbaasde Timina zich over de speelruimte van de tafeltennissers hier. Tot op de dag van vandaag. ,,De spelers bepalen alles. Trinko Keen en Danny Heister kiezen zelfs hun eigen coach. Pure chaos. Natuurlijk begrijp ik dat het rigide Russische systeem van weleer niet te kopiëren valt. Dat zou ik ook niet willen. Ik ben op zoek naar de gouden middenweg.''

De vrouw die als klein meisje al de betekenis van afzien aan den lijve ondervond, hekelt de instelling van haar nieuwe landgenoten. ,,De beste spelers trainen genoeg, maar anderen denken dat ze toppers zijn zonder dat ze hard werken. Nooit kijken ze naar zichzelf als ze falen. Er heerst een tendens van excuses zoeken.''

De flat, tweehoog, oogt rommelig. Zoon Andrej heeft zijn sporen nagelaten. Timina schuift wat speelgoed aan de kant en krult zichzelf op de bank. Ze draagt een trainingsbroek van het Russische team. Als om haar achtergrond ten overvloede te onderstrepen. Ze noemt het communisme een 'aantrekkelijke gedachte die in de praktijk niet bleek te werken'. ,,Wat ik wel mis is de eendracht van toen.''

Zeventien jaar land reisde ze de wereld rond. Sporthal in sporthal uit. Nu moet de dochter van een lerares Russische literatuur haar tijd verdelen tussen tafeltennis en moederschap. Planning is echter geen probleem. ,,Ik ben iemand die altijd de seconden heeft geteld.'' Wel is ze bang dat ze 'softer' is geworden.

Dat blijkt niet. Letters vallen over elkaar. De sterspeelster van Den Helder spuwt aan de vooravond van een druk weekeinde (Europa Cup en de laatste reguliere wedstrijd van de nationale najaarscompetitie) een woordelijk vuur. Bevlogenheid genoeg. ,,Ik zou in de toekomst dolgraag voor de Nederlandse bond willen werken, maar op dit moment bondscoach worden zou zelfmoord betekenen. Peter Engel is een slachtoffer van de hedendaagse Nederlandse mentaliteit.''

De Duitse leermeester werd deze week wegens een 'onwerkbare situatie' door de NTTB bedankt voor bewezen diensten. Engel was bondscoach sinds 1994. Timina, fel: ,,Peter was te aardig en te zacht voor het vak, zegt men. Maar ik heb nooit begrepen waarom professionals gedwongen moeten worden hun werk te doen. Zijn opvolger zal wel weer te hard zijn, of te grote oren hebben of zo. Excuses, excuses. De huidige generatie topsporters is verloren.''

De jeugd heeft de toekomst, maar voorlopig niet in Nederland denkt Timina. Als ze ouders tegenkomt en vraagt hoe hun kind heeft gespeeld, zijn de antwoorden creatief. Dat wel. ,,Het licht was verkeerd, de tegenstander rekte tijd. Maar nooit hoor ik ze zeggen dat hun kind slecht speelde. Kinderen wordt hier niet geleerd het beste uit zichzelf te halen. Als een meisje of jongen moe is tijdens een wedstrijd, mag het snel even gaan zitten. In mijn tijd was dat in Rusland ondenkbaar.''

Toen ze acht was ging ze voor het eerst op trainingskamp. Vijftig dagen lang driemaal per dag trainen, ook als ze ziek was. Het woord van de coach was 'goddelijk'. Gestraft werd er veel, 'niet fysiek natuurlijk maar met inhouding van salaris of terugtrekking voor een toernooi'. Ze noemt het spartaans. Toch had ze lol. ,,Russen weten hoe ze plezier moeten maken. Misschien wel omdat het leven er vaak zo moeilijk is.''

Af en toe heeft ze heimwee naar het verleden. Naar 1994, toen Rusland onverslaanbaar was en zowel de wereldbeker als het EK voor teams won. ,,Ik ben altijd een teamspeelster geweest. Als ik voor iemand anders speel, presteer ik beter. Ik ben a-politiek, maar vond het altijd een eer om voor vlag en vaderland te spelen. Wat is daar mis mee? Tegenwoordig reizen en trainen de Russische selectieleden alleen, net als de Nederlanders. Logisch dat de resultaten minder zijn. Waarom zouden zij nog voor elkaar vechten?''

,,In 1994 hoorde ik staande op het ereschavot voor het eerst het Russische volkslied. Ik herkende het niet. De Sovjet-Unie was verdwenen, mijn oude leven ook.''