'Ik denk niet dat Saddam zo krankzinnig is om ons zo maar aan te vallen'

ANKARA - De handelaar in vrachtwagenonderdelen slaat met een stevig gebalde vuist op de tafel en schreeuwt tegen de man aan de andere kant van de telefoonlijn: “Als jij je schuld weigert te betalen, dan weet ik wel middelen om dat geld van jou te krijgen.” Van woede klemt hij zijn vergeelde tanden op elkaar, tracht zich te beheersen en vraagt zijn bezoeker of hij misschien nog een glaasje thee wil.

Zakelijk gaat het slecht met deze man. Er dreigt een herhaling van 1991. Ook toen was er een Golfcrisis, waarbij de Turks-Iraakse grens dicht ging. Daardoor werden steeds minder vrachtwagenonderdelen besteld en bleek bovendien geld innen een onmogelijke opdracht.

Turkije, een buurland van Irak, staat voor een dilemma bij de tweede Golfcrisis. Een tweede oorlog brengt een verlies van miljarden dollars met zich mee. Turkije kwam in 1991 dan ook na Irak als de grootste economische verliezer uit de crisis. De grens met Irak ging dicht voor vrachtwagenverkeer, de oliepijpleiding is gesloten en het toerisme in het westen liep een flinke deuk op.

Als Saddam Hoessein het in zijn hoofd haalt om ook wat chemische en biologische wapens op Turkije af te vuren, kan hij heel Oost- en Midden-Anatolië raken. Maar Turkije zit er misschien nog meer mee dat de toekomst van Irak na een eventuele oorlog onzeker is. Wat gebeurt er als Irak uit elkaar valt? Krijgt Turkije er na de tweede Golfoorlog misschien het nieuwe buurland Koerdistan er bij krijgt? Een voor Turkije zacht uitgedrukt hoogst onwenselijke ontwikkeling. Turkije, dat een Koerdische minderheid van vijftien miljoen heeft, wil koste wat het kost geen Koerdistan in de regio. Het weet dat het dan nog meer problemen zal hebben dan nu. Het motto is dus dat de soevereiniteit van Irak in stand gehouden moet worden.

Men wenst geen oorlog, maar van een actieve diplomatie tegen de oorlog is ook geen sprake. Want wat heeft het voor zin om geen partij te kiezen bij een wedstrijd, waarvan de winnaar en de verliezer al voor het startsignaal bekend zijn?

De Turkse steden die Saddam met zijn raketten kan bestrijken worden met extra artsen en medicijnen versterkt, terwijl naar de grens met Irak extra militaire troepen worden gestuurd om een soortgelijke vluchtelingenstroom als in 1991 tegen te houden. Hoewel men het erg vindt dat Turkije op diplomatiek gebied wordt overgeslagen door Amerika - Albright bezocht alle belangrijkste landen in het gebied behalve Turkije - weet iedereen dat Turkije het niet kan maken om zijn grootste bondgenoot Amerika het gebruik van de militaire basis Incirlik te verbieden.

Alleen vice-premier Bulent Ecevit stribbelt tegen. De oude linkse havik, die met zijn Democratische Linkse partij in de coalitie zit met de conservatieve Mesut Yilmaz, haalt telkens herinneringen op aan de periode in de jaren zeventig waarin hij minister-president was en ondanks grote druk van Amerika Cyprus binnenviel om het eiland in tweeën te delen. Ook nam hij toen een economisch embargo van de VS op de koop toe om door te kunnen gaan met de teelt van hasjiesj.

“Ik denk niet dat Saddam Hoessein zo krankzinnig is om Turkije zonder reden aan te vallen. Ze zullen ons alleen aanvallen als wij hen aanvallen. Er wordt beweerd dat Saddam Hoessein een grote bedreiging is met zijn chemische en biologische wapens. Maar we weten allemaal dat landen als Syrië en Iran over een breder arsenaal aan wapens beschikken dan Irak”, aldus Ecevit.

Een dag later komt de oud-stafchef van het leger op de televisie, en vat de politiek van Turkije in 1991 samen: “Saddam was ook voor ons een bedreiging. Iedereen zegt dat Turkije een verlies heeft geleden van 35 miljard dollar, maar niemand berekent de geavanceerde militaire apparatuur, die wij van Amerika als hulp hebben gekregen. Als we geen steun hadden gegeven aan de Verenigde staten, waren we geïsoleerd geraakt en hadden we die hulp ook niet gekregen.”

De mensen in Turkije wekken niet de indruk dat ze bang zijn voor een op handen zijnde oorlog. Ze wachten gelaten op een nieuwe economische crisis die de oorlog met zich mee zal brengen. De dollar zal sprongsgewijs omhooggaan - een gevolg van een tekort aan buitenlandse valuta - en de olie zal duurder worden zodat de al zo hoge inflatie nog ondraaglijker zal worden.

De aannemer Metin Ulu zit op zijn kantoor, met een afstandsbediening in de hand, naar het laatste beursnieuws op de teletekst te kijken. “Ik was tijdens de eerste Golfcrisis in het zuidoosten. Mensen bedekten hun ramen met plastic en lieten de kippen buiten. 's Morgens keken ze naar de kippen of ze nog leefden, daarna pas gingen ze naar buiten. Als Saddam ons aanvalt is er niets aan te doen. Ik geloof niet dat Turkije voldoende voorzorgsmaatregelen kan treffen om de burgers te redden bij zulke aanvallen. Daar is simpelweg geen geld voor. Het Turkse volk heeft trouwens ook niet de mentaliteit om, zoals ze in Israël doen, in rijen te staan voor gasmaskers”, zegt hij, en vervolgt: “Als de beurs maar niet zakt.”

Een paar straten verder is de zaak van de handelaar in vrachtwagenonderdelen, die moeite heeft met het innen van zijn geld. Hij heeft nog een paar glazen thee gedronken, en is nu helemaal tot bedaren gekomen. “De tweede Golfcrisis is nog maar pas uitgebroken en nu al heb ik geen klanten meer; niemand die nog een bestelling komt doen”, zegt hij, en wijst naar de schappen met kleine vrachtwagenonderdelen in dozen.