Crisis Azië pakt voor Nederlands bedrijfsleven niet alleen negatief uit

De Nederlandse bouwers die een deel van hun omzet uit het getroffen gebied in het Verre Oosten halen, zullen dit jaar nog weinig last van de financiële crisis ondervinden, verwachten analisten. Houdt de crisis aan, dan wordt het wel moeilijker de orderportefeuille voor 1999 vol te krijgen. De bouwers hebben hun activiteiten vaak over de hele wereld verspreid, zodat een crisis in een bepaald gebied geen al te grote invloed op de totale omzet heeft.

- Boskalis, dat vooral met baggeren 15 tot 20 procent van de omzet in het Verre Oosten vergaart, lijkt de dans te ontspringen. De grootste klus is de uitbreiding van het vliegveld in Singapore - waar de financiële crisis iets minder erg lijkt huis te houden - en daarvoor zijn alle contracten al lang getekend. Bovendien is de baggermarkt op dit moment wereldwijd goed. Het bedrijf kan een eventuele terugloop van orders in Zuidoost-Azië waarschijnlijk wel compenseren.

- HBG, Nederlands grootste aannemer die in tientallen projecten in Indonesië zit, heeft inmiddels de bouw van een hotel, annex winkelcentrum met parkeergarage in Indonesië stopgezet. De opdrachtgever, de Indonesische overheid, kan zijn schulden op dit moment niet betalen. Volgens HGB lopen de andere contracten geen gevaar: die zijn afgesloten met internationale industriële opdrachtgevers. Analisten noemen de inkomsten die de bouwer uit Zuidoost- Azië haalt te klein om grote invloed op de omzet te hebben.

- Ballast Nedam is voor 5 tot 8 procent van de omzet afhankelijk van de regio. Via een joint-venture met het Duitse Hochtieff zit het bedrijf met name in Indonesië. Volgens analisten zijn de bouwcontracten voornamelijk in dollars afgesloten, dus zijn er weinig risico's. Bovendien doet Ballast Nedam weinig aan infrastructuur, en die projecten worden nu het eerst afgeblazen. De industriebouw, fabrieken voor multinationals, lijkt minder kwetsbaar. Wel zullen er weinig nieuwe orders binnenkomen.

De crisis hoeft niet alleen negatieve gevolgen te hebben. Zo gaat ingenieursbureau Arcadis, voorheen Heidemij, kijken of ze niet een ingenieursbureau in Indonesië kan overnemen. Door de financiële malaise aldaar kost zo'n bureau op dit moment “drie keer niks”, meent een analist. Hij verwacht dat het internationale bedrijfsleven de markten gaat afstruinen, op zoek naar koopjes.

- Fugro, het ingenieursbureau uit Leidschendam, haalt dik 12 procent van zijn omzet uit Hongkong. Het bedrijf heeft daar al meer dan 25 jaar een - zeer winstgevende - vestiging. Analisten beschouwen Hongkong als een twijfelgeval: de vraag is of dit financiële centrum echt door het ijs zal zakken, of dat er sprake is van tijdelijke paniek. Blijkt het eerste, dan zit Fugro in de problemen, meent een analist. Maar zover is het nog niet.

De voedingsmiddelenindustrie gaat ook pas dit jaar wat merken van de crisis in Azië. De consumentenbestedingen zullen in de getroffen landen teruglopen, er wordt minder dure parfum gekocht (Unilever) en minder snoep (Van Melle). Bedrijven die er verkopen, hebben last van valuta-omrekeningen: een roepia is veel minder waard geworden tegenover de gulden. Maar daar staat tegenover dat de dollar het goed doet, en alle bedrijven die actief zijn in Azië, zijn dat ook in de VS.

- Unilever, de was- en voedingsmiddelengigant uit Rotterdam, haalt 14 procent van de omzet uit Azië. Als het daar minder gaat, heeft dat dus zeker invloed op de cijfers. Maar dat hoeft niet altijd negatief te zijn. Unilever wil uitbreiden in Azië waar het op de lange termijn veel kansen ziet onder het motto 'alle Aziaten aan de Omo'. Een miljardenmarkt lacht Unilever toe. Expansie geschiedt vooral door gedeeltelijke of gehele overname van lokale bedrijven. Die bedrijven zijn door de crisis nu goedkoop.

Daar liggen dus mogelijkheden. Dat mensen minder gaan uitgeven aan luxe parfums (Calvin Klein bijvoorbeeld is van Unilever), is nadelig. Maar wasmiddelen heeft iedereen toch wel nodig, dus de vraag naar Unilever-producten zal ook weer niet geheel inzakken. Kortom: de cijfers over 1997, die volgende maand bekend worden gemaakt, zullen in Azië nog geen tegenvallers te zien geven. “Maar de voorspellingen voor 1998 zullen voorzichtiger zijn dan ze vorig jaar waren”, denkt een analist van Kempen & Co.

- Numico - de nieuwe naam voor Nutricia - haalt slechts vier à vijf procent van de omzet uit Azië. Dit bedrijf heeft al gebruik gemaakt van de crisis in Azië door (nu goedkoop) een bedrijf in Indonesië te kopen. Daar zit op den duur muziek in. Analisten verwachten vooral gezien de geringe omzet in dit werelddeel geen gevolgen voor de cijfers. “Babyvoeding blijven mensen toch wel kopen.”

- Van Melle, snoepjesfabrikant, zal in deze branche, stellen analisten, vrij hard getroffen worden. Van de omzet van Van Melle komt 14 procent uit Azië. Het concern is ook elders in de wereld actief, maar heeft toch minder mogelijkheden om eventueel omzetverlies elders goed te maken.

- Ahold, moeder van onder andere Albert Heijn, is sinds kort actief in Azië en verdient er nog helemaal niet. De verliezen worden in lokale valuta gemaakt, en vallen dus in de boeken gunstiger uit, zegt een analist. De opstart van de supermarktketens in Thailand, Maleisië en Singapore verloopt moeilijker dan gedacht, maar nog altijd denkt het bedrijf zelf in 2000 voor het eerst quitte te draaien. En ook voor Ahold geldt: nu is het tijd om te expanderen, want nu zijn bedrijven goedkoop. De omzet van Ahold in Azië is vooralsnog 2 procent van het totaal, te weinig om de resultaten negatief te beïnvloeden.

- Heineken, bierbrouwer, haalt 14 procent van de omzet uit Azië. Het concern heeft eerder uitgesproken in het jaar 2000 een voorname positie op de Aziatische biermarkt te willen hebben. Eerst vaak via een joint venture met een lokale brouwer de positie in een land uitbouwen, en vervolgens het eigen merk Heineken - waarop mooie winstmarges gemaakt worden - er goed neerzetten: dat is de strategie van Heineken. De consumptie van bier zal in de regio teruglopen, en daar moet Heineken ook wat van gaan voelen. In de jaarcijfers over vorig jaar zal er nog niet veel van terug zijn te vinden, maar voor dit jaar is de verwachting wat anders. “Dat zal slechts een korte- termijnzaak zijn”, zegt een analist. “Op de lange termijn zal Heineken toch veel geld gaan verdienen in Azië.” Heineken heeft volgens hem een slim systeem ontwikkeld om valutarisico's af te dekken. Dit omdat de marge op bier klein is, en de koersschommelingen van lokale munten anders te snel de winst zouden drukken of juist extreem omhoog duwen.

- ABN Amro, met kantoren in elk getroffen Aziatisch land, betoonde zich onlangs bij monde van topman J. Kalff optimistisch over de effecten van de Azië-crisis. Volgens Kalff is de bank juist niet actief op de terreinen die het hardst zijn getroffen, zoals onroerendgoed-projectontwikkelaars, grote projecten op het gebied van infrastructuur en financieringsmaatschappijen. Bovendien behoedde het ontmoedigingsbeleid van landen als Zuid-Korea de bank in het verleden voor al te grote avonturen.

Analisten delen de mening van ABN Amro grotendeels en laten dat ook gelden voor ING Groep. Ze gaan ervan uit dat alleen een buitengewone val van het lokale bedrijfsleven de banken grote schade kan doen. Bovendien spinnen de banken op termijn garen bij het feit dat het economisch beleid in Azië noodgedwongen wordt geliberaliseerd.

Een ander lichtpuntje dat de banken zien, wordt door analisten wat genuanceerd. Veel spaarders in Azië leegden hun rekeningen bij de lokale banken om het geld 'groot en veilig' bij Westerse banken te stallen. Daardoor groeit het aantal retail-klanten, maar pas op lange termijn brengt het positieve resultaten teweeg, verwachten de analisten.

- De grote Nederlandse verzekeraars hebben naar verhouding nog te weinig belangen in de Aziatische contreien om daar zware schade te kunnen oplopen. Fortis Amev heeft slechts wat verzekeringsactiviteiten in Australië, en kan dus alleen worden getroffen als de Azië-crisis zich verder op de andere beurzen laat gelden. Dat geldt ook voor Aegon. Deze verzekeraar verkoopt al een aantal jaren verzekeringsproducten in Taiwan, en begon nog maar kort geleden op de Filippijnen. In India en China staat het bedrijf nog in de startblokken. Nationale Nederlanden, dochter van ING, is een ervaren levensverzekeraar in Japan en zit ook in Taiwan, Zuid-Korea en sinds kort op de Filippijnen. In Indonesië treft het bedrijf voorbereidingen. Op een winst van ruim 2 miljard over de eerste negen maanden van 1997 kwam 18 miljoen uit Azië. Omdat levensverzekeringen lange periodes beslaan, zullen eventuele gevolgen van de Azië-crisis zich pas op lange termijn, en minder hevig openbaren, is de verwachting.

- Philips ondervindt als gevolg van de Azië-crisis een vertraging in de groei van de afzet van consumentenelektronica en mobiele telefoons. De bedrijfsonderdelen Sound & vision en Consumer communication zullen het dus minder goed doen, evenals de bedrijfsonderdelen die hier componenten voor leveren. Philips is veel minder afhankelijk dan de Koreaanse concurrenten van de personal computer-industrie en de verkoop van geheugenchips. Daarin kan een voordeel schuilen voor de Eindhovense multinational: de Koreaanse concurrenten worden gedwongen zich opnieuw op hun positie te beraden, en wellicht zijn er voor Philips interessante joint-ventures of overnames te sluiten. De grootste omzetten in het Verre Oosten haalt Philips uit Taiwan, China, Japan en Hongkong. Daar is wel sprake van economische problemen, maar die zijn nog steeds veel minder ernstig dan bijvoorbeeld in Indonesië. Analisten van MeesPierson denken dat de omzet van de Azië-portefeuille van Philips in guldens gerekend rond de tien procent zal dalen.

- De KLM vervoert veel minder vracht richting Verre Oosten dan voor de economische malaise aldaar. Het verminderde aanbod leidt onherroepelijk tot lagere tarieven, weten analisten. Lieten de vervoerscijfers het eerste kwartaal van vorig jaar nog een groei zien van 10 procent (vracht en passagiers samen), voor het eerste kwartaal van dit jaar wordt een daling verwacht. KLM haalt iets meer dan 20 procent van de omzet uit vluchten naar het Verre Oosten. Qua vervoerskilometers ligt dat aandeel nog hoger. Toch zijn er ook zaken die de KLM in de kaart spelen: de hoge dollar, de lage olieprijs en het feit dat het vervoer naar zowel Noord- als Zuid-Amerika erg goed loopt. Het eerste kwartaal van dit jaar zal de KLM niettemin een verlies moeten noteren, verwachten analisten, maar minder dramatisch dan vorig jaar.

- Hoogovens ziet donkere wolken boven zich samenpakken door de mailaise in Azië. Het bedrijf, dat over afgelopen jaar mooie cijfers kon melden, waagt zich nog niet aan een voorspelling voor dit jaar. Hoewel het bedrijf in landen als Zuid-Korea, Japan, Thailand en Indonesië nauwelijks omzet genereert, houden analisten er rekening mee dat Hoogovens de klappen die daar vallen, toch zal voelen. Traditiegetrouw zet Rusland veel staal weg in Azië, maar bij tegenvallende verkopen zullen de Russen op zoek gaan naar vervangende markten in Europa en Noord-Amerika. Door de val van de valuta's in Azië zal ook de prijsconcurrentie uit die hoek toenemen, is de verwachting.

Bovendien hebben de Verenigde Staten aangekondigd de staalproductie te verhogen, waardoor het aanbod op de wereldmarkt stijgt. Het effect op de cijfers van Hoogovens zal 'substantieel' zijn, aldus analisten.

- ASM Lithography, producent van zogeheten wafersteppers, machines waarmee computerchips worden gemaakt, loopt ongetwijfeld tikken op door de valutacrisis in Azië, weten analisten. Het bedrijf is sterk afhankelijk van het werelddeel en doet veel zaken in Korea: 20 procent van de orderportefeuille komt daar vandaan. Dat ASML zelf ook zorgen heeft over de toestand aldaar, moge blijken uit het feit dat het bedrijf met het ministerie van economische zaken praat over tijdelijke hulp in de vorm van kredietverzekeringen.