Nieuwe regering werkt achter lege bureaus

De nieuwe paarsgroene regering van België stapelt blunder op blunder. Eergisteren verontschuldigde zij zich bij Nederland omdat ze gesuggereerd had dat Nederlands vlees niet veilig was. De nieuwe ministers moeten werken zonder naaste medewerkers, zonder dossiers en mét argwanende ambtenaren.

Toen de staf van de nieuwe groene minister van volksgezondheid Magda Aelvoet voor het eerst het kantoor betrad ,,kwamen we in een volledig lege kamer''. Alles had de vorige ploeg meegenomen: ,,De wetboeken in de kast, elk snippertje papier''.

De minister viel midden in de dioxinecrisis maar moest volgens haar voorlichter Marjan Leicher zich zien te redden zonder één dossier. ,,Echt alle documenten waren weg. Zelfs de notulen van de crisisvergaderingen die tot dan waren gehouden. Er was niemand om feedback bij te halen. We moesten alles vanaf het begin opvragen en uitzoeken.'' Geen wonder dat Aelvoet bokken schoot, meent Leicher.

Temeer omdat de groene minister het aanvankelijk haast alleen moest klaren. Zij kwam met maar enkele medewerkers. Bijna allemaal mensen voor wie de materie nieuw was, aldus Leicher. Die bovendien, net als hun groene minister zelf, onervaren zijn in het landelijk bestuurswerk.

Van continuïteit in de dioxinebeleid was geen sprake. De samenwerking met de ook zwaar onderbemande ploeg bij landbouw liep stroef. De bewindslieden spraken elkaar vaak tegen, de staf van Aelvoet maakte ten onrechte bekend dat een nieuwe bron van besmetting was ontdekt. België ging internationaal af.

In Nederland vertrouwt een minister op ambtenaren, die bij zijn aftreden aanblijven en doorwerken. Maar in België waar het ambtenarenkorps vol politieke benoemingen zit, vaart de minister op een eigen staf, kabinet geheten. Daar worden alle besluiten voorbereid. Ambtenaren voeren alleen uit.

Wanneer een minister vertrekt, gaat ook zijn kabinet, tot de secretaresses toe. Met alle dossiers onder de arm. Zo ook bij deze machtswisseling, al waren de vertrekkende christen-democratische bewindslieden wel érg grondig. Zij lieten nog geen telefoonboeken achter, of programma's op de computer. Zij deden hun opvolgers niets cadeau, nu ze voor het eerst in veertig jaar in de oppositie werden gedrongen. De tactiek van de verschroeide aarde.

Aelvoet had het als groene politicus extra moeilijk om goede mensen voor haar kabinet te vinden. Haar partij zit voor het eerst in de regering. ,,Wij hebben geen traditie en konden niet vertrouwen op ervaren rotten die de overstap maken van een afgetreden kabinet.'' Veel ambtenaren aarzelden. Hoe lang zouden de groenen op het regeringspluche zitten? Zij kozen voor zekerheid en dus voor een gevestigde partij.

Na de eerste blunders heeft Aelvoet snel enkele ervaren krachten met een andere partijkaart binnengehaald. Waaronder haar voorlichter Leicher, die eerder werkte bij een socialistische minister. Dat was niet alleen een noodgreep, stelt Leicher. Aelvoet wil af van de traditie dat je alleen partijgenoten aanneemt. ,,Maar het moeten natuurlijk wel mensen zijn die zich in de groene ideeën herkennen.''

Op het departement zelf, vol andersgezinde ambtenaren, is de groene bewindsvrouwe met argwaan ontvangen. ,,Ik kan me goed voorstellen dat mensen eerst wat afstand bewaren. Maar de minister heeft meteen de afdelingshoofden bijeengeroepen om iedereen gerust te stellen.'' Over tegenwerking ,,heb ik van de minister nog niets vernomen'', zegt Leicher.

Paarsgroen heeft zich overigens voorgenomen een einde te maken aan politieke benoemingen in het ambtenarenapparaat.

Het jongste misverstand, over pcb's in het Nederlandse vlees, was zeer onfortuinlijk. Te wijten aan een te vaag persbericht. Opnieuw stond België er gekleurd op, want nog geen dag nadat minister Aelvoet had meegedeeld dat Nederland - net als België - óók te veel pcb's in zijn vlees heeft, moest ze haar uitspraak alweer intrekken.

Maar vanaf nu geen uitglijders meer, stelt Leicher. Aelvoet heeft volgende maand haar kabinet geheel bemand. Beter gezegd: haar twee kabinetten, één voor volksgezondheid en één omdat ze tevens vice-premier is. In totaal werft ze zeventig mensen.

Haar collega van landbouw Jack Gabriëls is zover nog niet. De Vlaamse liberaal heeft op een post waar decennialang de christen-democraten zaten grote moeite zijn kabinet bijeen te krijgen. Bij hem ploetert er nog altijd één persoon op bijna het hele dioxinedossier.

Toch blijft de communicatie moeilijk met zoveel betrokkenen, meent Leicher. België kent nationale ministers voor landbouw en volksgezondheid, maar ook Vlaamse en Waalse. En dan zijn er nog de inspecties, de premier en een speciale regeringscommissaris voor de dioxinezaak. ,,Elke keer moet een gigantische machinerie in beweging gebracht worden zodat iedereen hetzelfde zegt.''