'Vakvrouw' moet knopen doorhakken

De auteur is hoogleraar sociale geneeskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen en lid van de begeleidingscommissie volksgezondheid van de CDA-fractie van de Tweede Kamer.

Mevrouw Borst heeft haar sporen verdiend op dit beleidsterrein. Behalve dat ze de ziekenhuisorganisatie van binnen en buiten kent, heeft ze ook door haar vice-voorzitterschap van de Gezondheidsraad een algehele kijk op de gezondheidszorg gekregen die uit haar publikaties blijkt een zeer goede te zijn. We hebben kortom een vakvrouw als minister.

Zij heeft echter geen of nauwelijks politieke ervaring en zal haar ideeen op argumenten moeten verdedigen. Dat zal in de politieke arena geen sinecure zijn.

De parlementaire subcommissie 'Besluitvorming volksgezondheid' heeft de haken en ogen getoond van de problematiek rondom het stelselvernieuwingsproces. Het is gebleken dat ook de politiek een grote rol gespeeld heeft in het vertragen van de vernieuwingen van ons zorgstelsel. Dat had te maken met belangen en elkaar vliegen afvangen.

De commissie schrijft: “Eens zullen stellingen en loopgraven toch wel worden verlaten in het belang van een goede, toegankelijke en doelmatige zorg. De samenhang tussen de inhoudelijke kant van de zorg en de herziening van het stelsel van zorgverzekering en -financiering noodzaakt nog steeds tot een integrale aanpak.”

Als er één in dit land is die het belang van een goede, toegankelijke en doelmatige zorg kan bevorderen, dan is het de nieuwe minister wel. Maar de problemen zijn groot en de oplossingen moeilijk. Dat vergt een nationale en niet een partijpolitieke aanpak.

Kostenbeheersing

Van het grootste belang is om in de nabije toekomst de kosten in bedwang te houden. Het deel dat we aan de gezondheidszorg besteden vanuit de collectieve middelen zal niet mogen stijgen, terwijl we wel geconfronteerd worden met een grotere vraag. Het kan niet anders dan dat we nu eindelijk eens keuzen gaan maken en met de adviezen die de commissie-Dunning heeft geformuleerd, gaan snijden in het basispakket.

Snijden doet altijd pijn, en daarom zal de nieuwe minister met wijsheid het mes moeten gaan hanteren. Het pakket dat we in een basisverzekering vanuit de collectieve middelen moeten gaan betalen, zal dienen te worden ingeperkt. Sectoren als ziekenvervoer, fysiotherapie, geneesmiddelen, tandheelkunde, en ook specialistische verrichtingen en opnames in ziekenhuizen zullen eens goed moeten worden doorgelicht.

Ik kan mij bijvoorbeeld voorstellen dat sommige specialistische ingrepen alleen nog maar worden vergoed als ze poliklinisch worden gedaan of desnoods in dagverpleging. Ik kan mij ook voorstellen dat bepaalde eigen bijdragen voor opnames worden gevraagd, zoals bijvoorbeeld voor de kosten van voeding. Uiteraard zal dit met in achtneming van een rechtvaardige verdeling van de middelen moeten gebeuren. We moeten absoluut de gezondheidszorg in de sociale sfeer houden.

Ik ben dan al op het terrein van de doelmatigheid aangeland, een terrein waarmee de nieuwe minister uitermate vertrouwd is. Ze heeft immers vanuit de Gezondheidsraad het rapport 'Medisch handelen op de tweesprong' mee geschreven en de beroepsgroep daarin gewaarschuwd, orde op zaken te stellen als het om doelmatig handelen gaat. Als men het zelf niet doet, zal de overheid ingrijpen.

Vanuit de commissie-Dunning hebben we ook uitgebreid geadviseerd om het gepast gebruik te bevorderen en de grote verschillen die we tussen de specialisten en ook de huisartsen vinden, te verkleinen. Het kan niet goed zijn dat in het ene gebied drie maal zoveel baarmoederoperaties worden gedaan dan in het andere, en er is wat met de doelmatigheid loos als in het westen van het land veel meer mensen in het ziekenhuis belanden dan in het noorden, terwijl er nauwelijks aanwijzingen zijn dat mensen in het ene gebied zieker zijn dan in het andere.

Ook in de commissie-Biesheuvel hebben we nog eens weer op de doelmatigheid gewezen en ontlenen we argumenten aan een betere integratie van de verschillende sectoren in de curatieve zorg om bijvoorbeeld het inkomen van de specialisten via een loondienst- of een andersoortige arbeidsrelatie tussen ziekenhuis en de uitvoerders van de zorg te laten vaststellen en af te stappen van de koppeling tussen verrichting en honorarium.

Het advies van de commissie-Biesheuvel staat helemaal in het teken van de bevordering van de doelmatigheid en daarmee van de kostenbeheersing en het zou aan te bevelen zijn dat dit advies in de komende kabinetsperiode zou worden opgevolgd. Ik heb daar vertrouwen in, gelet op de uitspraken van mevrouw Borst dienaangaande.

Stroomlijning dient ook plaats te vinden op het gebied van de ouderenzorg, en de adviezen van de commissie-Welschen over het opheffen van de schotten in die ouderenzorg sluit helemaal aan bij de doelmatighedisadviezen die we in de andere commissies hebben gegeven. Het gaat dan om het opheffen van de Wet op de bejaardenoorden, het doorsluizen van de gelden vanuit die wet naar de AWBZ, om het opheffen van de scheiding tussen de verzorgings- en verpleeghuizen, het uniformeren van de eigen bijdragen voor deze voorzieningen en om het stimuleren van een geétegreerde indicatiestelling vanuit de samenwerkingsverbanden die regionaal dienen te gaan functioneren.

Hobbels

Maar daarmee zijn we er nog niet. Er zijn grote ingrepen in de gezondheidszorg nodig en dat vergt een krachtig beleid. Het zal niet anders kunnen dan dat de bevolking zelf iets gaat bijdragen uit de eigen portemonnee aan de duurder wordende gezondheidszorg. Voor menigeen die de sociale gedachte aanhangt, lijkt dat een vloek. Toch kan ook binnen het sociale karakter van de gezondheidszorg een eigen-bijdragesysteem best een goede zaak zijn, als we in gedachten houden dat de essentiële zorg voor iedereen bereikbaar moet blijven.

Het nieuwe kabinet heeft een eigen risico van 200 gulden voor ziekenfonds- en particulier verzekerde op het oog. Met enige nuancering, bijvoorbeeld door voor de laagste inkomens dit belastingaftrekbaar te maken of via de belastingen anderszins dit te verrekenen, zal het niet een slechte optie hoeven te zijn.

Een andere hobbel is ook nog om de verzekeraars te budgetteren en hen zo zelf verantwoordelijk te maken voor de uitgaven. Op deze wijze kan er nog iets van een concurrentie tussen de verzekeraars worden gerealiseerd en zal ook de onderhandeling met de aanbieders van zorg op het scherp van de snede kunnen worden gevoerd.

Maar de grootste hobbel zal voor mevrouw Borst worden hetgeen ik aan het begin memoreerde, namelijk dat ze de Kamer eens los van alle belangen en eigen verborgen agenda's mee zal moeten krijgen. Daarbij zal ze er ook verstandig aan doen om het veld uitgebreid te betrekken bij haar vernieuwingsplannen. Immers ons stelsel kan worden getypeerd als een gildesysteem, waarin de uitvoerders van de zorg altijd zeer bepalend zijn geweest voor de ordening en de inrichting ervan.

We hebben een uitermate deskundige aan het roer van het volksgezondheidsschip, die in de door Simons veroorzaakte ruwe wateren de koers weer iets kan corrigeren. Of, zoals ik het ergens anders schreef: Simons heeft de volksgezondheidsakker flink omgeploegd en klaar gemaakt om te zaaien. We verwachten van de nieuwe minister gezond zaad, liefdevolle begietingen en warmte om de nieuwe ideëen goed te laten groeien en tot bloei te brengen.