Huisarts doet 't twee keer per jaar fout/Een bureautje dat de fouten nagaat en analyseert, zou bepaald zin hebben

PATERSWOLDE - “Iedere huisarts maakt gemiddeld ééns in zijn loopbaan mee dat hij een fatale fout maakt bij een patiënt. Het is uiteraard een ramp voor de patiënt en zijn familie, maar ook smartelijk voor de dokter.”

Dat zegt de medisch socioloog Marc Conradi in zijn proefschrift 'Fouten van huisartsen', waarop hij vandaag in Groningen promoveert.

De huisarts is ook maar een mens en daarom maakt ook hij fouten. Gemiddeld neemt iedere huisarts twee keer per jaar een onjuiste beslissing, of maakt hij een fout die ernstige gevolgen heeft voor een patiënt. Hoewel zo'n fout ook voor de dokter pijnlijk is, wordt er weinig over gepraat. Want de dokter is ook in zoverre maar een mens, dat hij geneigd is eigen fouten te bagatelliseren.

Conradi hoopt daarom dat de plannen voor een Meldingscommissie incidenten patiëntenzorg huisartsenpraktijk (MIP) nu eens van de grond komen. “Want fouten maken is menselijk, maar je moet een structuur scheppen waardoor de dokter van zijn fouten - en van die van anderen - kan leren. En ze moeten leren over fouten te praten.”

Het meest komen fouten voor doordat artsen de verkeerde diagnose stellen. Daarvan vormen de gemiste diagnoses hart- en vaatziekten en gemiste gevallen van kanker het grootste aantal. “Iemand kan met hoestklachten bij de dokter komen. In 99 procent van de gevallen betreft het een verkoudheid, maar er kan een geval van longkanker bij zitten,” zegt Conradi.

Hij heeft onder meer 17 huisartsen ondervraagd over eigen fouten, of die zij zich van anderen herinnerden. Naar verhouding veel fouten komen voor wanneer een dokter, bijvoorbeeld door theatraal gedrag, wordt geïrriteerd of wanneer hij of zij juist veel voelt voor een patiënt.

Conradi's vrouw is huisarts. “Uit ervaring weet ik hoe vervelend het is, wanneer mijn vrouw boodschappen doet en in de supermarkt door een patiënt wordt aangeklampt over een uitslag of een gezondheidsklacht. Je moet daar eigenlijk niet op ingaan en zeggen: 'Ik kan er nu niets over zeggen; komt u maandag maar even op het spreekuur', maar je wilt niet honds overkomen en het is een heel riskante situatie. Heel gevaarlijk voor een patiënt blijkt het daarnaast wanneer deze op een feestje de dokter tegenkomt en hem in het voorbijgaan even een klacht presenteert.”

“Doordat mijn vrouw huisarts is, kom ik nogal eens in gezelschap van andere artsen. Mij valt op dat er eigenlijk nooit over fouten van huisartsen wordt gesproken. Ook in lang niet alle waarneemgroepen komen eigen fouten ter sprake. De waarneemgroep is nu eenmaal niet een groep vrienden, maar meer een verzameling collega's, die elkaar toevallig treffen omdat ze bij elkaar in de buurt wonen. Als er één is die gaat zeuren, vervalt daarmee de vertrouwensrelatie die nodig is om elkaars fouten te bespreken.”

Er zijn instanties die zich nu al op fouten van huisartsen werpen. De inspectie en het openbaar ministerie doen dat vanuit de overheid en het medisch tuchtrecht behandelt fouten vanuit de eigen beroepsgroep. “Misschien is de mogelijkheid dat daar een sanctie aan vast zit, een reden waarom artsen niet zo gauw met eigen fouten voor de dag komen. Het medisch tuchtcollege ervaren dokters als een zwaard van Damocles. Daarnaast leeft onder artsen het idee dat erkennen van fouten het vertrouwen onder patiënten in hun werk ondermijnt en dus de werkzaamheid van een therapie kan beperken.”

“Een bureautje waar artsen hun fouten melden, dat deze fouten anoniem maakt, ze analyseert en met aanbevelingen komt hoe je zulke vergissingen kan voorkomen, zou bepaald zin hebben. Er bestaan ook al lang plannen voor, het ministerie is enthousiast, maar er is nog geen geld. In de ziekenhuizen werken al zulke fona-commissies en die hebben zeker een belangrijke rol gespeeld bij het voorkómen van missers. In zo'n bureau komen dan veel gegevens van een grote groep huisarsten. Bij het bureau zal het dan opvallen dat een bepaalde diagnose vaker misgaat of dat een huisarts een blinde vlek heeft voor bepaalde verschijnselen. Een oorzaak van fouten kan bijvoorbeeld zijn wanneer een huisartsenpraktijk maar één telefoonlijn heeft. Dat zorgt ervoor dat de dokter op sommige momenten onbereikbaar is. Het kan leiden tot fatale gebeurtenissen, bijvoorbeeld wanneer ergens een ongeluk is gebeurd.”

“We hebben hier in Groningen al geprobeerd om de extra kosten, die zo'n foutencommissie met zich brengt bij de zorgverzekeraar vergoed te krijgen. Dat is tot dusver niet gelukt. Misschien is het nodig dat VWS een start vergoedt, maar het ministerie aarzelt nog. Als er zo'n bureau zou zijn, dat met concrete feiten op tafel komt, heb je vervolgens meer kans bij de verzekeraar.”

“In de ziekenhuizen weet men wel zo'n beetje welke huisarts slecht is. Ook onder huisartsen is bekend welke specialist niet al te best is of welke ziekenhuisafdeling niet goed loopt, maar zo'n falende huisarts of specialist kan je pas aanpakken als het is misgegaan. Daar moeten dus heel veel fouten aan vooraf zijn gegaan.”

Conradi meent dat in de opleiding van huisartsen nu al meer aandacht wordt besteed aan het eigen functioneren, “maar oudere huisartsen hebben dat niet geleerd.”