Het eeuwige verschil

Tegenover het egalitaire ideaal van sociaal-democraten en het daarmee samenhangende geloof dat je met een voor iedereen gelijke school de arbeidersjeugd op hetzelfde niveau kunt tillen als de nazaten van de elite, staat het realisme van de liberalen, dat er nu eenmaal verschil in intelligentie en talenten bestaat. De jeugd zou daarom het beste af zijn met een variëteit aan schooltypen, die best in niveau en tempo van elkaar mogen verschillen. Wel dient de overheid ervoor te zorgen dat er gelijke kansen zijn voor iedereen.

In de eeuwige strijd over deze twee principes heeft de PvdA-staatssecretaris Adelmund deze week een verrassende buiging gemaakt naar de liberalen, zo groot dat VVD-woordvoerder Clemens Cornielje zich een hoedje schrok: ,,Laten we de oude stokpaardjes op stal houden en een realistische benadering kiezen'', sprak hij bezwerend en dat was geen loze oproep, want we hebben het hier over de basisvorming in het voortgezet onderwijs, die op haar beurt weer een compromis is van de ooit omstreden middenschool.

Die middenschool was het stokpaardje van PvdA-minister Jos van van Kemenade die naar Zweeds voorbeeld de arbeidersjeugd met dit schooltype (een voor iedereen gelijke school voor voortgezet onderwijs) dacht voort te kunnen stuwen in de vaart der volkeren. Hij vond echter in de VVD een geharnast tegenstander, die beducht was dat dit schooltype de talenten van leerlingen zou smoren in een grauwe nivellering. De ruzie liep zelfs zo hoog op, dat ik een vooraanstaande VVD'er (was het niet Nelie Kroes?) in ernst heb horen beweren te zullen emigreren als de middenschool een feit zou worden.

Zover is het niet gekomen. De volgende minister van onderwijs was een VVD'er, Arie Pais. Pas in 1986 waren de geesten rijp voor een compromis, waarvoor het materiaal werd aangereikt in het rapport Basisvorming in het onderwijs van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Kort samengevat: zo gek is het nog niet ervoor te zorgen dat alle leerlingen de eerste paar jaar kunnen terugvallen op eenzelfde basispakket, maar biedt dat dan wel aan op twee verschillende niveaus. Je kunt nu eenmaal niet ontkennen dat zich rond het twaalfde jaar verschillen in intelligentie aftekenen. Op de lagere school valt daar voor een leerkracht nog mee te werken, in het voortgezet onderwijs is dat een stuk moelijker.

Toen er echter spijkers met koppen geslagen moesten worden zat de PvdA weer in de regering en zoals dat gaat schrapte deze partij terstond die twee verschillende niveaus. De basisvorming moest toch een beetje op de middenschool lijken nietwaar? Maar precies op dit punt doen zich nu problemen voor. Het basispakket met zijn vijftien vakken blijkt over de hele linie behoorlijk pittig te zijn, te zwaar in ieder geval voor leerlingen uit het voorbereidend beroepsonderwijs. Bovendien blijkt er van de vernieuwing van het onderwijs als zodanig nog weinig terecht te komen. Wat daaraan te doen?

Toen de eerste geruchten over deze uitkomst van het onderzoek van de onderwijsinspectie de ronde deden, hield menigeen de adem in: een uitgesproken 'rooie' staatssecretaris op onderwijs, hoe zou zij dit slechte nieuws pareren? Deze week overtrof zij de stoutste verwachtingen, zij koos voor de vlucht voorwaarts. ,,Ik zou niet graag leiding geven aan een tweedeling in het onderwijs'', sprak de staatssecretaris ferm, terwijl zij in werkelijkheid scholen de mogelijkheid wil geven de kerndoelen van de basisvorming zelf te kiezen. Ergo: minder basisvorming dus voor vbo- en mavo-leerlingen en meer voor havisten en vwo'ers.

Wie deze majeure buiging naar de VVD goed tot zich door laat dringen begrijpt waarom de VVD'er Cornielje zo schrok. Hij weet dat een socialist de idealen zo niet kan maltraiteren. Daar komt narigheid van.