VWO torpedeert opleidingsplan Netelenbos

Van een onzer verslaggevers DEN HAAG - De scholen voor voortgezet onderwijs hebben geen zin om een imamopleiding van de grond te tillen.

Met deze conclusie haalt dr. N. Landman van de vakgroep oosterse talen en culturen aan de Universiteit Utrecht, het plan van onderwijsstaatssecretaris Netelenbos onderuit om middelbare scholen de mogelijkheid te geven hun islamitische havo- en VWO-leerlingen op te leiden tot imam. Dit had moeten gebeuren in de 'vrije ruimte' van de basisvorming en binnen het kader van contractonderwijs. Moslimwoordvoerders verwezen het idee twee jaar terug al als 'te bevoogdend' naar de prullenmand.

Landman geeft de moslims gelijk. In een advies aan de staatssecretaris schrijft hij dat het de overheid op grond van de bestaande scheiding tussen kerk en staat niet past om een initiërende rol te spelen (lees: beroepsopleidingen tot imam op VWO-scholen starten). Ze dient de initiatieven van moslimorganisaties en onderwijsinstellingen af te wachten. “Wel kan de voorbereiding worden ondersteund door goede voorlichting en advisering.” Overigens willen de meeste moslimorganisaties een Nederlandse imamopleiding op het niveau van het hoger onderwijs.

Een groot aantal schoolgemeenschappen heeft eveneens principiële bezwaren tegen een middelbare imamopleiding. Men vindt dat hierdoor de identiteit van de school wordt aangetast en meent dat het idee botst met de doelstelling van de basisvorming. Daarnaast worden ook praktische bezwaren aangevoerd: de 'vrije ruimte' is al overvol en het leidt tot organisatorische problemen.

Dr. Landman heeft in opdracht van de staatssecretaris de mogelijkheden voor imamopleidingen in Nederland verkend. Hij sprak met bestuursleden van Nederlandse moslimorganisaties, met onderwijskoepels en met 23 directies van scholen voor voortgezet onderwijs die een relatief groot aantal moslimleerlingen hebben. Behalve bovengenoemde conclusie kwam daar als voornaamste (voorspelbare) constatering uit naar voren: het zal nog jaren duren voor er een eigen Nederlandse imamopleiding van de grond komt. Reden: het ontbreekt de Nederlandse moslimgemeenschap aan voldoende opgeleid kader en geld. En dan is er nog de chronische verdeeldheid. Niet alleen tussen de soennitische meerderheid en de rest van de moslims in Nederland, maar ook binnen de soennieten onderling. Die zijn er nog steeds niet in geslaagd om te komen tot één landelijke raad van moskeeën. En juist deze zou een belangrijke impuls betekenen voor de ontwikkeling van een allochtone imamopleiding.

Landman heeft zijn constateringen neergelegd in het rapport 'Imam-opleiding in Nederland: kansen en knelpunten'. De staatssecretaris kreeg het gisteren overhandigd. Ze heeft het advies inmiddels naar de Tweede Kamer gestuurd, samen met een brief waarin ze aangeeft dat een interdepartementale werkgroep (binnenlandse zaken, onderwijs, cultuur en wetenschappen, justitie) wordt ingesteld om aanzetten tot een 'allochtone' imamopleiding uit te werken.

Een aantal wordt door Landman aangegeven. Zo kunnen zowel in het VWO als in het middelbaar beroepsonderwijs scholen leerlingen die imam willen worden, vakken als islam-educatie en Arabisch aanbieden. Op die manier doen ze dan basiskennis op voor een eventuele imamopleiding in binnen- of buitenland.

Landman dringt ook aan op het stichten van islamitische middelbare scholen. Deze zouden op den duur kunnen kiezen voor een beroepsopleiding imam. In tegenstelling tot het lager onderwijs bestaan er binnen het voortgezet onderwijs geen moslimscholen. In Amsterdam heeft de Christelijke Scholengroep nu het initiatief genomen om, op zijn vroegst in augustus 1998, een islamitische middelbare opleiding te beginnen.

Netelenbos wil dat imams (islamitische voorgangers) die in Nederland gaan werken ook hier worden opgeleid. Met het idee van een imam-opleiding op middelbare scholen hoopte ze een einde te maken aan de praktijk dat Nederlandse islamitische jongens naar het buitenland, meestal Turkije, vertrekken om daar een imam-opleiding te volgen (Nederland telt slechts een paar particuliere imam-opleidingen, ondermeer in Den Haag en Tilburg). De staatssecretaris wil ook de bestaande ontwikkeling ombuigen dat de meeste geestelijke voorgangers in de naar schatting 380 moskeeën in ons land van elders (vooral Turkije en Marokko) worden gehaald. De meesten spreken amper Nederlands, hebben weinig of geen contact met hun niet-islamitische omgeving en worden door steeds meer moslimjongeren als vreemde eenden in de bijt gezien. Een en ander remt de integratie van de moslimgemeenschap in ons land. Reden voor de staatssecretaris om, zolang de Nederlandse opleidingsmogelijkheden voor imams vrijwel ontbreken, buitenlandse imams 'inburgeringstrajecten' aan te bieden waardoor ze beter kunnen integreren binnen onze samenleving.

Overigens botst, zo stelt Landman, het integratiestreven van Netelenbos met dat deel van de Nederlandse moslims dat vindt dat een 'allochtone' imamopleiding daartoe niet mag dienen. Men is niet tegen integratie van moslims in de Nederlandse samenleving, maar ziet in de plannen van Netelenbos een te rigoureuze aanpassing aan de Nederlandse context en daardoor verlies van religieuze en culturele identiteit. Men is bang dat de discussie over een Nederlandse islam leidt tot een te grote overheidsbemoeienis met de koers van de islamitische organisaties en daardoor tot verlies aan moslim-authenticiteit.

Op haar beurt stelt de staatssecretaris nadrukkelijk dat de overheid zich niet gaat bemoeien met de inhoud van de imamopleidingen. Ze probeert alleen te inventariseren wat de behoeften zijn om vervolgens te kijken of er binnen de bestaande kaders mogelijkheden zijn om de moslimgemeenschap de nodige faciliteiten - financiële en andere - te bieden.