Pleidooi marktwerking pensioenen niet overtuigend

De verzekeraars willen “open kaart spelen” nu het nauwkeurig geplande media-offensief tegen pensioenfondsen in het water is gevallen. Trouw kreeg het rapport over de gedwongen winkelnering bij pensioenfondsen. De voor- en nadelen op een rijtje.

Niet voor niets pleiten verzekeraars 'principieel' voor marktwerking in pensioenland. In die opvatting worden ze gesteund door de VVD-bewindslieden Zalm (financiën) en Linschoten (sociale zaken). Maar de andere politieke partijen en de werkgevers- en werknemersorganisaties voelen er vooralsnog weinig voor. De nadelen wegen niet op tegen de voordelen.

De discussie gaat over de vijftig jaar oude Wet verplichte deelname in bedrijfspensioenen. Volgens die wet is iedere ondernemer verplicht zijn werknemers bij het pensioenfonds van zijn bedrijfstak onder te brengen. Het doel van deze wet was oneerlijke concurrentie tussen bedrijven op arbeidsvoorwaarden voorkomen. Ondernemingen die geen pensioenregeling kenden, hadden immers veel lagere (personeels)kosten.

De verzekeraars vinden de wet niet meer van deze tijd. De wet zou volgens het Verbond van verzekeraars niet passen in het overheidsbeleid van meer marktwerking en vrije concurrentie. Ook biedt de regeling geen keuzevrijheid aan individuele ondernemers en werknemers om in overleg de goedkoopste en beste pensioenregeling af te sluiten. Uit een Nipo-enqête van november vorig jaar blijkt dat 46 procent van de werkgevers van deze verplichte winkelnering af wil. “De wet beperkt de zelfstandigheid en verantwoordelijkheid van werkgevers en individuen, ontstaan door grotere welvaart en toegenomen opleidingsniveau”, aldus het rapport.

Bovendien zou de wet het Nederlandse bedrijfsleven benadelen, omdat het hierdoor te hoge loonkosten heeft ten opzichte van het buitenland: “Versobering van de pensioenregeling oftewel herverdeling van pensioenmiddelen wordt belemmerd”.

Voorstanders van de huidige wetgeving wijzen echter op heel andere zaken. Zo wordt de solidariteit tussen jong en oud, evenals die tussen zieke en gezonde werknemers in het pensioenfonds geroemd. Er is geen risico-selectie. Bovendien is er minder kans op een pensioenbreuk bij wisseling van baan en behoudt de werknemer bij een faillissement zijn pensioenrechten. Ook het vijftig jaar oude argument vóór de wet heeft nog steeds bestaansrecht: daarmee wordt immers voorkomen dat bedrijven op arbeidsvoorwaarden gaan concurreren.

Volgens de Vereniging voor Bedrijfspensioenfondsen (VB) is het grote voordeel van pensioenfondsen dat werknemers er invloed op kunnen uitoefenen, dat de fondsen efficiënt werken en lage kosten hebben. Ook blijft er bij pensioenfondsen weinig aan de strijkstok hangen: winst wordt direct doorgesluisd naar de verzekerden via een lagere premie of een hoger pensioen.

In FNV Magazine van deze week zegt VB-voorzitter Peperkamp dan ook: “Verzekeraars ruiken winst. Hun probleem is dat de bedrijfspensioenfondsen hun werk goed doen. Deregulering betekent lagere pensioenen of meer premie betalen.” Het verbond is woedend over deze 'demagogie'. “Als pensioenfondsen inderdaad veel goedkoper zijn, dan hoeven ze ook niet bang voor ons te zijn. Dan blijven bedrijven uiteindelijk toch gewoon bij het pensioenfonds zitten”, aldus een woordvoerster.

Het verbond stelt verder dat de inhoud van de pensioenregelingen niet hoeft te wijzigen. “Dat is een zaak voor CAO's of werkgever en werknemers”. Ook de solidariteit tussen werknemers wil ze gehandhaafd blijven zien. En de uitvoeringskosten van verzekeraars zijn aanvaardbaar: volgens het verbond gemiddeld 8 procent.

Maar volgens de bedrijfspensioenfondsen zijn kleine ondernemingen bij verzekeraars zo'n 15 procent van de premie kwijt aan uitvoeringskosten. Beide percentages zijn nog opmerkelijk laag, want uit CBS-cijfers blijkt dat de administratiekosten van levensverzekeraars in 1992 maar liefst 49 procent van de betaalde premies behelsden. Ter vergelijking: bij bedrijfspensioenfondsen was dat 7,3 procent.

De werkgevers- en werknemersorganisaties adviseerden het kabinet vorig jaar in de Stichting van de Arbeid om de verplichte pensioendeelname te handhaven, ondanks de genoemde nadelen. Wel vonden ze dat pensioenfondsen, beheerd door werkgevers en werknemers, veel vaker bedrijven de mogelijkheid moeten geven (tijdelijk) te worden ontheven van deze verplichte winkelnering.

Door deze toezegging wordt aan een belangrijkste kritiekpunten van ondernemers tegemoet gekomen. Bovendien is niet duidelijk of de door verzekeraars zo gewenste marktwerking inderdaad goedkopere en betere pensioenen oplevert. Daarmee boet het pleidooi van het Verbond voor meer marktwerking aanmerkelijk aan kracht in.