Demonteren van computers en faxen levert werk voor gehandicapten

Kantoorapparaten demonteren om vervolgens de voor hergebruik nuttige onderdelen te scheiden van het afval. De sociale werkvoorziening in Zeeland ziet in deze activiteit een gat in de markt. Maar dat gat blijkt vooralsnog slechts een gaatje.

Een deel van de onderdelen uit de computers is opnieuw te gebruiken, zoals de ventilatoren. De condensatoren daarentegen zijn chemisch afval omdat er pcb's in kunnen zitten. Ronnie en Rinus zijn in dienst van de Demontagewerkplaats Zeeland (DWZ) in Goes, een gezamenlijk initiatief van Delta nutsbedrijven en de sociale werkvoorziening in Zeeland.

“De werkgelegenheid in de sociale werkvoorziening komt steeds meer onder druk te staan, onder meer door toenemende concurrentie uit lage-lonenlanden”, legt directeur Ad Leenhouts van het Goese SW-bedrijf De Betho uit. “Daarom zijn we steeds op zoek naar nieuwe activiteiten. Zo is de demontagewerkplaats ontstaan: een combinatie van zinvolle werkgelegenheid met milieuvriendelijke en economisch rendabele bedrijfsvoering.”

De Betho is een van de vijf bedrijven die samen de Stichting federatie SW Zeeland (totaal 1800 werknemers) vormen. Of de demontagewerkplaats (die zich in eerste instantie richt op kantoorapparaten) inderdaad rendabel is, moet over uiterlijk drie jaar duidelijk zijn.

Loonlijst

Het streven is om dan zo'n dertig mensen op de loonlijst te hebben. Nu zijn dat er vijf. De opdrachten voor demontage van kantoorapparaten komen nu vooral uit de regio, zoals van de chemiebedrijven Hoechst en Dow en van het energiebedrijf EPZ. Ronnie en Rinus hebben het best naar hun zin bij de DWZ. Bij De Betho werkten ze mee aan de montage van zonnebanken. Bij de demontagewerkplaats is het werk toch wel afwisselender. Dat het nog niet zo druk is, daar kunnen de 'demonteurs' niet zo mee zitten.

Het idee voor de DWZ is mede ontstaan door de aankondiging van wettelijke verplichtingen voor het bedrijfsleven. Producenten en importeurs van kantoorapparaten zoals kopieermachines, faxen en computers zijn volgens de Wet milieubeheer verantwoordelijk voor het voorkómen van afval, voor hergebruik en zonodig afvalverwerking.

Met die wetenschap in het achterhoofd ziet de sociale werkvoorziening in Zeeland een gat in de markt: het demonteren van kantoorapparaten en vervolgens opnieuw te gebruiken onderdelen scheiden van afval. Het gat in de markt blijkt vooralsnog een gaatje. Niet alleen hebben sommige producenten zelf soortgelijke initiatieven ontplooid, maar ook ontbreekt - vooralsnog - wettelijke dwang.

De ministeries van Vrom (milieubeheer) en economische zaken hebben de branches tot december vorig jaar de tijd gegeven om met een eigen plan van aanpak te komen. Dat is niet gebeurd. De verantwoordelijke ministers De Boer en Wijers hebben aangekondigd met regelgeving te komen als de branches niet in staat zijn tot 'zelfregulering'. De regeringspartijen PvdA, VVD en D66 hebben vlak voor het kerstreces over deze kwestie Kamervragen gesteld.

Per januari dit jaar is wel al een stortverbod van kracht voor 32 categorieën afvalstoffen, waaronder huishoudelijk afval en bedrijfsafval. De afgedankte televisie of computer mag niet meer bij het gewone huisvuil, maar moeten apart worden aangeboden. Van de verwerking van zulk apparaten zou de Demontagewerkplaats Zeeland een aardig graantje kunnen meepikken, veronderstelt directeur Carlo van Gremberghe hoopvol. Om er zelf gelijk aan toe te voegen dat er allerlei grijze circuits bestaan waarin de apparaten verdwijnen: export naar vroegere Oostblok-landen en Afrika en zeker ook het doorschuiven van met name personal computers van de professionele naar de particuliere markt. “De meeste bedrijven kunnen hun afdankertjes wel bij hun personeel kwijt, of bijvoorbeeld aan verenigingen.”

Oostblok

Export van gebruikte kantoorapparaten kan voor bedrijven en instellingen bijzonder interessant zijn. Er worden complete computersystemen naar het vroegere oostblok uitgevoerd. DWZ-directeur Van Gremberghe: “Met export kom je opnieuw in een grijs gebied: is het eigenlijk afval en omzeilen bedrijven zo hoge verwerkingskosten of zijn de apparaten inderdaad in een ander land nog bruikbaar.” Het ministerie van Vrom kan op die vraag geen sluitend antwoord geven. De redenering is dat zo lang een apparaat nog in het handelscircuit rond gaat, er geen sprake is van afval.

Aan het proefproject dat aan de oprichting van de demontagewerkplaats vooraf ging, hebben Veenman, Mita en Canon meegewerkt door enkele honderden afgedankte kopieermachines te leveren. De aandacht was daarbij vooral gericht op de vraag of demontage economisch en milieutechnisch mogelijk was; het hergebruik van onderdelen was toen nog niet aan de orde.

De industrie zelf zit op dit gebied niet stil. De Nederlandse kopieergigant Océ en het Amerikaanse Rank Xerox hebben al 'eco-machines' op de markt gebracht die voor een groot deel uit gebruikte componenten bestaan. Canon en Ricoh hebben beide in Europa refurbishing plants opgezet, fabrieken waar oude kopieermachines worden gedemonteerd en nieuwe geassembleerd.

Directeur Leenhouts van het SW-bedrijf in Goes: “De vraag voor ons is of de trend naar demontage en eco-machines doorzet of dat de hele goederenstroom naar die refurbishing-fabrieken wordt verplaatst.”

Om een bredere basis te krijgen, is de DWZ zich meer naast kopieermachines op andere kantoorapparaten gaan richten. Er staan in Goes nu ook faxen, printers, beeldschermen, telefooncentrales en zelfs geld- en telautomaten op demontage te wachten.

De Demontagewerkplaats Zeeland moet een economisch rendabele bezigheid zijn “met toegevoegde waarde voor de sociale werkvoorziening èn voor de opdrachtgever”, zeggen Leenhouts en Van Gremberghe. Lukt dat niet, dan is het 'einde oefening'. Leenhouts: “Onze verwachting is dat de werkplaats bestaansrecht heeft. De sociale werkvoorziening heeft een betrouwbaar imago en dat komt goed van pas als je de milieumarkt betreedt.”

De demonteurs Ronnie en Rinus leven meer bij de dag. Ze vinden het leuk werk, dat in hun ogen ook hoger aangeschreven staat dan het in elkaar zetten van zonnebanken bij De Betho. Gevraagd waar ze werken, is het nadrukkelijke antwoord: “Bij de DWZ hoor, en niet meer op de sociale werkplaats.”