'VVD is nu dichter bij sociale realiteit'

ARNHEM - “Pure winst voor de PvdA”, aldus PvdA-Kamerlid Van Zijl. “Goed nieuws. De VVD is hiermee dichter bij de sociale realiteit gekomen”, constateert zijn D66-collega Bakker. De twee Kamerleden, beiden voor hun fractie woordvoerder sociale zaken en inkomensbeleid, tonen zich verheugd over de ingreep van het congres in het voorgestelde VVD-verkiezingsprogramma.

Dat programma, opgesteld door een commissie onder leiding van oud-staatssecretaris van sociale zaken Linschoten, werd bij het verschijnen door PvdA en D66 onmiddellijk gekenschetst als hard. De VVD zou zich ermee isoleren en de vorming van een tweede paarse coalitie bemoeilijken, aldus de kritici.

Dat politieke isolement zou vooral in de hand worden gewerkt door drie voorstellen: de bezuinigingen van meer dan 12 miljard gulden, de verlaging van het wettelijk minimumloon tot 70 procent van het huidige niveau, en de beperking van de duur van de WW van 5 tot 3 jaar.

Prominente VVD'ers, onder wie Linschoten, wezen de kritiek van de hand en noemden verhalen over een isolement flauwekul. Ze wezen er zelfverzekerd op dat hetzelfde vier jaar geleden werd gezegd van het VVD-verkiezingsprogramma.

Toen pleitte de VVD voor afschaffing van het minimumloon en voor verlaging van alle uitkeringen naar 60 procent. En waren de liberalen er desondanks niet in geslaagd om negen zetels winst binnen te halen en met PvdA en D66 onverwacht vlot een kabinet in elkaar te timmeren, dat zeer succesvol zou blijken?

Niet gerust

Maar de leden waren er kennelijk niet gerust op dat dat wonder van 1994 zich in 1998 zo makkelijk zou herhalen. De achterban was bang voor het sociale gezicht van de VVD, bang dat daarmee de verkiezingresultaten ondanks de onverminderd gunstige peilingen wel eens zouden kunnen tegenvallen, bang dat de twee andere paarse partijen hun heil weer bij het CDA zouden zoeken voor het vormen van een kabinet.

Het verzet in Arnhem, waar de afgevaardigden van de VVD vrijdag bijeen waren voor het vaststellen van het verkiezingsprogramma, was zo massaal dat er geen houden aan was voor programcommissie en partijbestuur. Een eerder gedane concessie, de beperking van de WW-duur alleen laten gelden voor nieuwe gevallen, bleek voor de in congrescentrum Papendal verzamelde liberalen niet voldoende.

Eerst ging de verlaging van het minimumloon eraan. Nauwelijks een uur later was ook de ingreep in de WW afgeschoten, hoewel Linschoten de voorstellen uit alle macht verdedigde. “We geven kansen op werk aan mensen die die kansen nu niet hebben, mensen die langdurig werkloos zijn”, zei hij over de minimumloon-maatregel. “Niemand gaat er op achteruit. Mensen die een baan kunnen krijgen tegen 70 procent van het minimumloon, kunnen immers een aanvulling daarop krijgen van de sociale dienst.”

Maar de congresgangers bleken niet te vermurwen. “Werken moet lonen. Iemand moet dan niet ook nog afhankelijk zijn van de sociale dienst”, oordeelden de afgevaardigden, die het bestuur hadden bestookt met wijzigingsvoorstellen. Bovendien zou het voorstel ook veel te veel bureaucratische rompslomp met zich meebrengen, iets waarvan overigens ook Linschoten toegaf dat dat een nadeel was. Van zijn opvolger op Sociale Zaken, De Grave, kreeg Linschoten ook geen steun. “Het voorstel heeft meer na- dan voordelen. Er zijn nu eenmaal grenzen waar ook wij niet onder willen zakken”, zei hij.

Anders lag dat bij de voorstellen om de duur van de WW te bekorten tot drie jaar en de vervolguitkering, die oudere WW-ontvangers uit de bijstand moet houden, af te schaffen. Op dit punt steunde De Grave voluit Linschoten, die zijn voorstel 'volstrekt fatsoenlijk' noemde.

Linschoten vindt de WW vooral voor oudere werknemers te aantrekkelijk. Steeds meer krijgt deze regeling de rol van een coulante afvloeiingsregeling, die de WAO ooit had. “Van de mensen tussen 55 en 65 jaar werkt 75 procent niet. Dat is een situatie die niet houdbaar is”, luidde de indringende waarschuwing van De Grave.

Zwaksten

Het overtuigde de afgevaardigden niet. Ze vonden het gewoonweg niet sociaal om de zwaksten in de samenleving op te zadelen met een flinke rekening, in een tijd waarin het economisch zo goed gaat met Nederland. “Een kwalijke zaak, onrechtvaardig, een aantasting van het sociale gezicht”, luidden enkele kwalificaties van het plan.

Officieel reageerde de VVD-top tamelijk laconiek op de ingrepen van het congres. “De achterban van mijn partij merkt dat het goed gaat met de economie en heeft daarom geen behoefte meer aan diepsnijdende maatregelen”, aldus VVD-fractievoorzitter Bolkestein, die zaterdag opnieuw tot lijsttrekker werd gekozen. Volgens hem kan het zelfs de komende kabinetsformatie een stuk makkelijker maken.

Maar in werkelijkheid is de top van de VVD absoluut niet blij met de wijzigingen, die de afgevaardigden hebben aangebracht. “We zijn nu wel twee onderhandelingspunten voor de kabinetsformatie al bij voorbaat kwijt”, aldus een partijbestuurslid. Dat is de andere deelnemers aan een mogelijk tweede paarse coalitie niet ontgaan.

In het Radio 1 Journaal stelde PvdA-fractievoorzitter Wallage gisteren niet voor niets tevreden vast: “Voor de mensen in het land zijn we blij dat we deze punten al binnenhebben voor we gaan onderhandelen.”