Financiële bijsluiter drukt risico beleggen niet

De financiële bijsluiter, per 1 juli verplicht voor alle mengvormen van sparen, lenen, beleggen en verzekeren, vertelt consumenten waar ze aan beginnen. Maar de eigen verantwoordelijkheid blijft, zegt toezichthouder Jacob Kaptein. ,,U wilt toch niet van mij horen wat u wel en niet mag?''

AMSTERDAM - Meer dan duizend aanbieders van financiële producten hebben de afgelopen tijd tienduizenden bijsluiters ontwikkeld. Documenten van een paar velletjes, die in begrijpelijke taal duidelijk moeten maken wat de risico's, de mogelijke rendemten en de verplichtingen zijn van een beleggingshypotheek, een aandelenfonds of een spaarplan.

Maar nog niemand presenteerde enthousiast de eerste financiële bijsluiter, terwijl dat toch al sinds 1 januari kan. ,,Het was heel leuk geweest als een van de aanbieders dat had gedaan'', zegt Jacob Kaptein, als bestuurder van de Autoriteit Financiële Markten (Autoriteit-FM, de vroegere Stichting Toezicht Effectenverkeer), verantwoordelijk voor de bijsluiter. De aanbieders hebben massaal 1 juli afgewacht, als de bijsluiter verplicht wordt.

Kaptein vergelijkt de bijsluiter met een etiket op voedingsmiddelen. Dat geeft informatie over het product, zonder te waarschuwen. Dat is ook niet de bedoeling van de bijsluiter, aldus Kaptein. ,,Het is anders dan de bekende waarschuwing dat 'de waarde van uw aandelen kan fluctueren'. Die zegt: pas op! De bijsluiter wijst op de risico's, maar ook op de kansen. Er staan rendementsverwachtingen in die de positieve kant laten zien.'' Volgens Kaptein moeten mensen zich ook niet laten afschrikken. ,,Wie geen risico's wil moet een spaarrekening openen.''

Het risico dat verbonden is aan veel geldzaken verandert niet. ,,Koersen stijgen en dalen, bedrijven kunnen failliet gaan.'' Het extra risico voor mensen die weinig informatie hebben over financiële producten, moet wel verminderen. ,,Sommige mensen hebben geen idee wat ze kopen. Dat willen we oplossen.''

De beursmalaise heeft veel beleggers afgeschrikt en de vraag naar toezicht vergroot, beseft Kaptein. ,,Er is veel geld verloren en nu klinkt er een roep om meer bescherming. Maar dan bestaat wel het risico dat je doorschiet. Wij zijn terughoudend, je moet niet te veel willen regelen. De Autoriteit heeft zeker een rol, maar het begint bij ieders eigen verantwoordelijkheid.''

Kaptein waarschuwt voor een situatie waarbij de A-FM 'over iedere schouder meekijkt'. ,,Dat geeft alleen maar bureaucratie, waardoor de markten tot stilstand komen. U wilt toch uw eigen baas zijn? U wilt toch niet van mij horen wat u wel en niet mag?'' Maar waar is die hele bijsluiter dan goed voor? Kaptein: ,,Door de klant informatie te geven, wordt hij weerbaarder, sterker op de financiële markten. Er zijn de laatste jaren miljoenen beleggers bij gekomen en heel veel nieuwe producten. Dan is dit heel nuttig.''

Nog nuttiger zou de financiële bijsluiter zijn met een 'risico-indicator', die in één oogopslag duidelijk maakt hoe veilig het product is. ,,Die komt waarschijnlijk volgend jaar'', zegt Kaptein. ,,Maar het ontwikkelen daarvan is fascinerend ingewikkeld. We willen met één indicator, over een heel breed scala van producten en risico's, een indruk geven. Ik denk zelf aan zoiets als de energielabels op wasmachines en auto's. Maar het is alleen leuk als het ook goed is.''

Zo'n indicator geeft teleurgestelde beleggers wel een handvat om de Autoriteit-FM aan te spreken als ze het rendement tegenvalt. ,,Dat past in de moderne wereld'', zegt Kaptein. ,,Iedereen wordt op zijn verantwoordelijkheid aangesproken.'' Maar Kaptein geeft klagers en hun advocaten bij voorbaat weinig kans: ,,Het is niet de Autoriteit die iets belooft, maar de aanbieder.''

De bijsluiter moet aangeboden worden door verkopers van onder meer beleggingshypotheken, spaarplannen en verzekeringen waarin aandelen een rol spelen en ook bij beleggingsfondsen. Dat zijn vooral banken, verzekeraars en hun tussenpersonen. Wie zelf op de beurs aandelen of opties koopt, ook in beleggingsfondsen, krijgt de bijsluiter niet automatisch te zien. De verantwoordelijkheid om de belegger te wijzen op de risico's ligt dan geheel bij de partij die verkoopt. Kaptein zou ook niet willen dat de bijsluiter bij beurshandel verplicht wordt. Dat zou veel te lang duren voor iemand die snel wil handelen. Bovendien geldt ook hier de eigen verantwoordelijkheid. ,,Als u de financiële markten wilt instappen zonder erover na te denken, moet dat kunnen.''