In België líjkt het alsof de trein op tijd is

België heeft EU-regels voor spoorwegen alleen op papier ingevoerd. Dat blijkt genoeg: de Belgische spoorwegen zijn nog altijd één, niet opgesplitst bedrijf. Deel 3 van een serie over de liberalisering van het Europese spoor.

DENDERMONDE - De stoptrein van Brussel naar Dendermonde rijdt stipt op tijd. De oude boemeltrein op lijn 60 doet drie kwartier over 35 kilometer, maar stopt onderweg twaalf keer. Het wemelt op het Belgische platteland van die kleine haltes. Pogingen om ze op te doeken, stuitten op veel weerstand.

,,Wij gebruiken de trein nog als subregionaal vervoermiddel, in tegenstelling tot Nederland. Bij jullie hebben de streekbussen die rol overgenomen', legt Edwin Jacobs uit. Hij is transportdeskundige en lid van de raad van bestuur van de Belgische spoorwegmaatschappij NMBS.

Op lijn 60 zijn er zelden of nooit problemen. Met het nodige leedvermaak meldden Belgische media twee weken geleden, toen in Nederland minister Netelenbos ingreep, dat de treinen in België vorig jaar een stiptheidsgraad van 90 procent haalden. Daar zouden ze in Nederland nog een puntje aan kunnen zuigen.

Jacobs nuanceert de euforie. ,,Als er werkzaamheden zijn, bouwen we in België meestal een marge in van enkele minuten en passen de dienstregeling aan. Dan lijkt het alsof de trein toch op tijd rijdt.'

In tegenstelling tot NS heeft de NMBS geen gevolg gegeven aan de verplichting van Europa om exploitatie en infrastructuur te scheiden. Op die manier krijgt de concurrentie een eerlijke kans, vindt de Europese Commissie. Jacobs: ,,Wij hebben daar destijds lang over gepraat en zijn tot de conclusie gekomen dat de voordelen groter zijn wanneer we alle activiteiten onder dezelfde leiding houden. Er zijn te veel raakvlakken.'

Jacobs ontkent dat België de EU-regels overtreedt. Zijn land, samen met Frankrijk en Luxemburg de grote tegenstanders van spoorliberalisering, heeft alleen een scheiding op papier doorgevoerd. Dat is volgens Jacobs genoeg. Hij wijst erop dat de boekhouding wel gescheiden is en volledig transparant. Europa kan, als het wil, de exploitatie van het internationaal vervoer, het binnenlandse net en het goederenvervoer controleren.

Alleen op gebied van het goederenvervoer is er in theorie sprake van concurrentie. Op dat vlak is de NMBS marktleider en probeert zij door participaties en het opkopen van bedrijfjes vervoer per spoor, weg en water te integreren. Tot dusver heeft alleen de Duitse multinational BASF een vergunning om in eigen beheer goederen te vervoeren op het Belgische spoornet. Maar zelfs BASF besteedt het goederenvervoer uit aan B-Cargo van de NMBS, die met scherpe prijzen concurrenten buiten de deur houdt.

De NMBS -75 jaar jong- trekt elk jaar meer reizigers aan. Dat is het gevolg van de steeds langer wordende files op de snelwegen, maar komt ook doordat ouderen in heel België voor 2,48 euro met de trein mee kunnen. De Belgische spoorwegen verwachten dat het aantal passagiers dit jaar opnieuw met 5 tot 6 procent groeit.

Om de 136 miljoen reizigers in de toekomst meer comfort te bieden, gaat de NMBS de komende tien jaar 17,5 miljard euro investeren. Geld dat onder meer wordt besteed aan de betere ontsluiting van de Antwerpse haven en verbeteringen aan het spoor, bovenleidingen en stationsgebouwen. ,,De klanten willen dat de treinen frequenter en sneller rijden', zegt Jacobs.

Toch is de transportdeskundige er niet gerust op dat met name de forensen en dagjesmensen de komende jaren zo trouw zullen blijven aan de spoorwegen. ,,We zitten nog tot 2006 met werkzaamheden aan de hoge-snelheidslijn in Antwerpen en in de regio Leuven-Luik. Die leiden onherroepelijk tot vertragingen en irritaties. Daar win je geen nieuwe klanten mee.'

Bovendien is er het slechte imago door de voortdurende sociale onrust bij de NMBS. De Belgische spoorwegen tellen ruim 41000 werknemers en dat zijn er volgens de vakbonden nog te weinig. Er is een overschot van 600000 vakantiedagen en een groot tekort aan mensen tussen de 30 en 50 jaar. En zolang er elders in België nog werk is voor deze leeftijdscategorie, komen ze niet naar de NMBS.

De mobiliteit onder het personeel is bovendien niet erg groot. Dat blijkt bijvoorbeeld nu het 'rondje om de kerk' ook bij de NMBS op de agenda staat. Het is gewoon wachten op de volgende stakingsactie.

De boemeltrein op lijn 60 komt met horten en stoten in beweging. Onderweg pikt hij scholieren op of ouderen die gaan winkelen. De perrons zijn te laag, je moet behoorlijk lenig zijn om het hoogteverschil te overbruggen. Maar niemand klaagt.