Schouten

Hé ja, zei Mietje met de kalfsogen, de LPN, Lijst Nieuwe Politiek! Het grote versnipperen is begonnen. De naam van de stichter van het handelshuis is nog niet helemaal verstorven, hoog in het huis hangt een portret van de charismatische ondernemer waarmee het allemaal begon maar zijn nazaten gingen allang aan gekrakeel en schisma's ten onder.

Het is allemaal erg veel gaan lijken op familieromans van rond 1900. Je opent met een trouwpartij of een diner, de camera maakt een rondje om met iedereen kennis te maken. Opgewekte gezichten alom en smakelijk eten uit hoog opgetaste schalen, maar wie goed kijkt ziet de barst al door het tafereel lopen. Daar zit de genietende dochter des huizes, maar kijkt ze niet wat manisch uit de ogen? En die vrolijke drinkebroer daar met zijn ongeschoren gelaat, wat heeft die man eigenlijk met de rest van de familie, bijvoorbeeld met die onbuigzame geleerde daar, de lippen stijf op elkaar, een koude, intellectuele zelfgenoegzame blik in de ogen, de ogen gericht op de tafelschel? Natuurlijk, voor wie het boek verder leest is het makkelijk om in de desintegratie van het harmonieuze familiegebeuren iets onvermijdelijks te zien.

Zoals in Thomas Manns voorbeeldige roman Buddenbrooks: we beginnen met alle familieleden eensgezind bij elkaar en eindigen met de dood van de prille stamhouder Hanno, verfijnd en verzenuwd product van ontbinding en verval. Dat krijg je als je je familiebedrijf niet op tijd verkoopt aan een grotere, onverschillige macht. De man met de Bentley gaat nu voor zichzelf beginnen, die Dorknoper met zijn strenge blik moet maar weer naar zijn oude baan gaan solliciteren, het manische meisje is met haar enige geestverwant gaan samenwonen, en ergens op de achtergrond hoor je nog een weldoorvoede oom roepen dat het allemaal op de oude voet verder moet.

Maar denk niet dat alleen in deze grote familie de mot zit. Ook het kleine huisje in de provincie kent zorgen; zo is de nette, erudiete onderwijzer op een zijspoor gezet omdat hij het niet langer aan kan. De broeders bidden voor hem maar weg is ie wel. En elders in een grote gehuurde zaal proberen drie verwanten in hemdsmouwen tot hoofd van hun clan verkozen te worden. 't Is herfst en de onrust zit in de lucht: het stoelendansseizoen is geopend.