Poolse dorpelingen bang voor nieuwe Duitse invasie

De Poolse onderhandelingen voor het lidmaatschap van de Europese Unie zijn op een fikse hobbel gestuit: de angst dat Duitsers die na de oorlog uit West-Polen verdreven zijn, de toetreding zullen benutten om massaal hun oude bezit terug te kopen. Toch neemt Polen in Brussel de woorden 'Duitsers' of 'oorlog' niet in de mond.

,,Wij praten niet over Duitsers'', erkent onderhandelaar Jan Truszczynski. Deze week schuift hij weer aan in Brussel voor een nieuwe ronde in de gesprekken over de grondaankoop. ,,Ik leg alleen de gevoelens van de lokale bevolking op tafel. Die angsten zijn zo intens, vertel ik dan, dat we het recht op aankoop stapsgewijs in moeten voeren.''

Het onderwerp leidde tot heftige debatten in Polen en zelfs, zo erkent Truszczynski, tot een 'minicrisis' in de nieuwe regering. Onder druk van de Boerenpartij, de kleine coalitiegenoot, eist Warschau dat EU-boeren pas zeven jaar na toetreding in West-Polen, waar voor 1945 veel Duitsers woonden, landbouwgrond mogen kopen. In Oost-Polen, waar geen Duitse minderheid woonde, mag dat na drie jaar.

,,Vraag in een Pools dorp waar de mensen bang voor zijn en ze zeggen: de Duitsers. Het is ook niet nodig daar in Brussel over te beginnen. Iedereen daar weet dat de geschiedenis en de psychologie een rol spelen. We zijn het enige Europese land dat na 1945 zijn grens flink naar het Westen zag opschuiven. Ik spreek vooral over de sociaal-economische kant. Er gaapt zo'n kloof tussen de koopkracht van Polen en de EU-burgers dat speculatie dreigt.''

Het is Nederland dat zich temidden van de huidige lidstaten tot dusver het felst tegen de Poolse eis verzet. Het zegt op de bres te staan voor de Nederlandse boeren die in Polen een nieuw bedrijf willen beginnen.

De emoties mogen in Polen soms hoog oplopen, Truszczynski heeft de naam eeuwig koel en rationeel te blijven. Hij wuift elke suggestie weg, die in Poolse kringen wel eens te horen valt, dat Den Haag bij de onderhandelingen stiekem ook namens Berlijn praat. Dat land kan zich, door het verleden, immers niet roeren. ,,Ik vind de Nederlandse houding normaal. Ik zou ook voor mijn mensen opkomen.''

Nederlandse diplomaten ontkennen stellig dat zij het Duitse werk opknappen. ,,Wij zijn juist bang slachtoffer te worden van de Duitse overgevoeligheid op dit punt'', zegt een van hen. In Nederlandse kring wordt het niet als toeval gezien dat de Duitse eurocommissaris Verheugen al hardop uitvent dat de Poolse eis acceptabel is. Verheugen liet al eerder zijn oren te sterk naar Berlijn hangen. Deze diplomaten ontkennen ook dat Nederland de grondaankoop als pasmunt wil gebruiken in de komende onderhandelingen over inkomenssteun aan Oost-Europese boeren. Nederland is daar tegen.

De Nederlandse boeren zijn geen punt, erkent de Pool grif. Enkele tientallen zitten er nu al in Polen. ,,Volgens grove schattingen komen er hooguit enkele honderden bij.''

Hij wil ook gerust bekennen ,,dat de Poolse angst sterk overdreven zijn. Zoals de Duitse angst voor een stroom van goedkope Poolse arbeiders. Maar die angst bestond en was daarmee een politiek feit. Dus hebben wij geaccepteerd dat de grens de eerste jaren dicht blijft voor Poolse werkers. De Poolse angst is ook een politiek feit. Dus moet de EU onze eis maar slikken.''