Een koevoet onder het bolwerk

Geërgerd hebben slachtoffers van seksueel misbruik door priesters in Amerika de bisschoppen opgeroepen niet aan het Vaticaan toe te geven. Rome wil fors afdingen op het zogenoemde zero-tolerancebeleid dat de bisschoppen jegens zich misdragende priesters afgelopen zomer hebben uitgedokterd.

Tegelijk is er deze keer met opluchting en instemming kennisgenomen van de kritiek uit het Vaticaan. Deze komt er kortweg op neer dat de ferme taal misschien de media blij had gemaakt en de publieke opinie had gesust, maar dat er niets van deugde.

De afgelopen decennia hebben priesters op grote schaal kinderen seksueel misbruikt; vervolgens werden ze door hun superieuren overgeplaatst, ontliepen ze hun straf en vielen ze in herhaling. Het gaf het grootste schandaal en de ergste morele en financiële crisis in de geschiedenis van de rk kerk in Amerika. Groot was de roep om -in sporttermen- one strike and yer out: één misstap en weg, voorgoed. Zero tolerance. Iets softers nam de trauma's van de misbruikten niet serieus en zo zou dat erge maar doorgaan.

Maar er kleefden grote bezwaren aan deze simpele, harde lijn. Er was geen ruimte voor nuance: priester-seks-kind was zwaar fout, er gold geen onderscheid tussen een crimineel patroon en een enkele stommiteit, tussen kinderen verkrachten en een jongen van 15 jaar een pornoblaadje geven. Beschuldigde priesters hadden nauwelijks recht op verweer en een nieuw begin na een veroordeling en straf werd uitgesloten.

In feite zijn er in Amerika heel wat priesters braaf aan de pastorale arbeid, ondanks een ernstige (seksuele) misstap in hun verleden, waarvoor ze ook zijn gestraft. Hen alsnog ontslaan is niet te verenigen met de regel dat geen mens tweemaal voor hetzelfde gestraft kan worden. Heeft een priester die zich is komen te misgaan nog wel de rechten die voor iedereen gelden?

De kloosterordes hebben om die reden de zero-lijn van de bisschoppen afgewezen en ze trotseren de kritiek dat zij hun eigen mensen de hand boven het hoofd houden ten koste van de slachtoffers.

In Rome bogen de curiekardinalen zich over de straffe aanpak, uitgebroed door bisschoppen die eerst jaren de zaken op hun beloop hadden gelaten en die nu met stoere maatregelen zichzelf weer respect en hun bisdom weer donaties willen bezorgen. Ook in de Vaticaanse burelen is de zwakke plek opgevallen: onbloedig lynchen zonder vorm van proces. Het lijkt voor de slachtoffers heel mooi, maar het riekt naar Inquisitie. Met het kerkelijk wetboek in de hand zouden de zwaar afgeserveerde geestelijken wel eens voor lange, ingewikkelde rechtszaken en voor nog veel meer negatieve publiciteit kunnen zorgen.

Toch speelt voor het Vaticaan iets anders veel zwaarder. De bisschoppen van de VS hebben in hun mea culpa's toegegeven dat zij de problemen van de pedopriesters niet of te laat hebben gezien en er fout op hebben gereageerd. Dat kon omdat zij immers én vertrouwensman (vader) én baas van hun priesters zijn. Dat geeft brokken als strenge baas en begripvolle vader in conflict raken.

In Amerika geldt dit systeem van patriarchale bedrijfsvoering als volstrekt onprofessioneel en achterhaald. De bisschoppen hebben dat erkend door voortaan bij de eerste signalen dat ergens iets mis is deskundige leken in te schakelen, vooral vrouwen.

Daar zit de grote Vaticaanse pijn. In Amerika is de druk om de rk kerk te democratiseren minstens zo groot als in Nederland in de jaren zestig, zeventig. De affaire van de pedopriesters en hun falende bisschoppen lijkt nu als koevoet te dienen om het hiërarchische bolwerk open te breken. Maar binnen het rk denken is het onaanvaardbaar dat niet-gewijde vrouwen en mannen bisschoppelijke verantwoordelijkheid overnemen. Alles gedogen of zero tolerance of iets ertussen in: het is om het even, zolang de bisschoppen maar zorgen dat zij de baas blijven, uiteraard onder de sturing van de opperherder.

De rk kerk overleeft al tweeduizend jaar in het besef dat haar kuisheidsidealen niet altijd samenvallen met de praktijk. Het gevaar komt van wie willen tornen aan haar godgegeven machtsstructuur.