Enquête maakte drama inzichtelijk

Geen twijfel mogelijk dat het Niod het drama van Srebrenica grondig in kaart heeft gebracht. Zo goed als er ook al geen twijfel over hoeft te bestaan of het oorlogsinstituut wel kans heeft gezien passende antwoorden te geven op de vele prangende vragen. Die zijn allemaal terug te vinden in het meer dan drieduizend pagina's tellende, indrukwekkende Srebrenica-rapport. Toch is het een goede zaak dat de Tweede Kamer ook nog een eigen onderzoek heeft ingesteld.

Deze week rondde de enquêtecommissie de publieke verhoren af en het minste wat je daarvan kunt zeggen is dat die het drama pas goed inzichtelijk hebben gemaakt. We wisten dat Dutchbat voor een mission impossible was gesteld, dat er een kloof gaapte tussen onze morele aandriften om iets te willen doen en de feitelijke mogelijkheden om handelend op te kunnen treden. Maar met de verhoren werd het bijna navoelbaar hoe we als natie in dit dilemma verstrikt zijn geraakt.

Dat de morele dilemma's zo duidelijk voor het voetlicht konden komen, is ongetwijfeld ook de verdienste van de enquêtecommissie. De commissieleden vroegen niet alleen naar de feiten, maar nadrukkelijk ook naar de verantwoordelijkheden. Politici, ambtenaren en militaire autoriteiten kwamen daardoor zwaar onder vuur te liggen. Maar tegelijk ook stelde deze aanpak hen in staat om eindelijk echt hun verhaal te vertellen. En het was de moeite waard die te horen.

Bovendien kwam zo een aantal zaken scherper in beeld. Zoals de rol van de vaak verguisde Karremans van wie we pas nu te horen kregen dat hij zijn mannen best had willen inzetten, maar die domweg geen bevel had gekregen. De onmogelijkheid ook om de internationale gemeenschap in beweging te krijgen en de zwak opererende minister Voorhoeve die met zijn legeraanvoerder Couzy niet uit de voeten kon. En vooral de doofpot, waar weer heel wat op af te dingen viel.

Deze enquête heeft louterend gewerkt. Met terugwerkende kracht kan daarom worden gesteld dat de Kamer haar taak heeft verzuimd toen zij jaren geleden al weer besloot het onderzoek in handen te stellen van het Niod. Daarmee ontliep het parlement zijn verantwoordelijkheid met als gevolg dat pijnlijke vragen onnodig lang bleven doorzeuren. Maar gelukkig zijn die nu toch nog aan de orde gesteld, in de volle openbaarheid.