'Eerlijk zijn komt harder aan dan shockeren om de schok'

GRONINGEN - In de voorstelling 'Lenny' van het NNT spreken cabaretiers Raoul Heertje en Hans Sibbel om beurten het publiek persoonlijk aan. Een poging net als stand-up comedian Lenny Bruce (1925-1966) de apathie van het theater te doorbreken en meer dan een lach teweeg te brengen. Lukt dat? Een evaluatie met Raoul Heertje.

,,Raken lukt niet altijd, maar lukt het wél, dan hangt er een beklemmende sfeer. Dan is het echt eng. Na de première, afgelopen zaterdag, werd hard geklapt. Maar bij een eerdere try-out was het stil, dat was nauwelijks applaus te noemen. Het gaat niet over Lenny Bruce, het gaat over jou. Sommige mensen geloven niet dat ik echt kwaad ben. Die denken: 'goed gespeeld' of 'wat onwaarachtig'. Ik kan ver gaan, maar het is pas geslaagd als iets doordringt.''

U doet er alles aan de tirade persoonlijk te maken en zegt: statistisch gezien zit hier een verkrachter in de zaal.

,,Wij hebben allemaal briljante systemen om staande te houden dat het nooit over onszelf gaat. Daar wil ik doorheen beuken. En dat is in het theater erg moeilijk. Daar zweer je normaal gesproken samen met het publiek: altijd zijn anderen de klootzakken. Toevallig zit iedereen die oké is vanavond in de zaal. Dat is té gemakkelijk. 'Lenny' gaat verder. Ik wil doen beseffen dat je óók verantwoordelijkheid draagt. Het is een enorme bende en daar heb jij iets mee te maken. Die verkrachter is een voorbeeld van hoe wij de werkelijkheid ontkennen. Wie weet is je vader er een, of je vriend. Zodra iets in je directe omgeving gebeurt vallen de oogkleppen af. Dan is het ineens verschrikkelijk. Maar voor het overige loop je weg van wat je wel weet maar niet wilt weten.''

Wat is het doel, dat het publiek verontwaardigd opstapt?

,,Nee, weglopen is niet mijn doel. Ik wil dat je het voelt. Er was een man die schreeuwde: 'Houd je bek! Ik wil die eerlijkheid niet horen'. Het gaat mij om de dingen die je niet wilt weten, die je niet mag denken. Over zulke gedachten, die iedereen heeft, eerlijk spreken werkt verstikkend. Ik ben niet uit op weglopen, want dan zijn ze ontsnapt. Een hard lachende man is jammer omdat hij de rest van het publiek de kans geeft om weg te komen. Dan is hij de lul, niet jij.''

Theater remt de spanning, want iedereen denkt: dadelijk breit hij er een eind aan.

,,Die afspraak in een theater is zo veilig. Het is raar dat we zeggen: 'maar nu is het echt hoor'. Het hoogst haalbare is dat het publiek niet weet wat het moet doen, blijven zitten, weggaan, lachen of hun bek houden. Daar wil ik tegen aanschuren. Sommigen vragen me: wat wil je dan dat ik doe? Ik heb geen lijstje actiepunten of zo...''

Voel je je niet machteloos?

,,Nee, ik probeer in ieder geval iets te doen, zo koop ik mijn schuldgevoel af. Als ik op een avond bij mensen iets teweegbreng, ben ik geslaagd. 'Ik kan toch niets doen, laat maar hangen', daar doorheen beuken. Neem honderd hooligans in een stadion, daar zitten veertigduizend mensen omheen! Als die ingrijpen ben je snel klaar hoor. Je máákt jezelf machteloos. We doen net alsof dertig eikels de hele dag de boel verzieken, maar zo is het natuurlijk niet.''

Lenny Bruce verkondigde een mening waar mensen aanstoot aan namen. Dat is iets anders dan shockeren om de schock.

,,Absoluut. Dat is het moeilijke van de voorstelling. De verwachting is: dit wordt goor en gaat ver. Lenny Bruce sprak over racisme terwijl je daarover in de jaren zestig niet mocht spreken. Niet wat hij zei, maar zijn onderwerp was schokkend. Ik wil helemaal niet shockeren om de schok. De schok is een absoluut iets geworden, die draait om taboes. Eerlijk zijn komt harder aan dan roepen 'alle Turken stinken'. En ik moet eerlijk zijn, want het heeft met gevoel te maken. Als ik goed zit, is er geen ontsnappen aan en dan ben ik geslaagd.''