Alarm toen het al te laat was

DEN HAAG - Het kabinet schrok, enkele maanden voor de val van Srebrenica, zo van 'zwarte militaire scenario's' die minister Voorhoeve (defensie) schetste, dat het besloot die niet op te nemen in de notulen van de ministerraad.

Die bijzondere stap werd genomen om te voorkomen dat de uitzichtloze situatie van Dutchbat en de moslimbevolking zou uitlekken. Ze zaten daar bijna zonder voorraden en waren ingesloten door Bosnisch-Servische artillerie. Voorhoeve had in december 1994 Srebrenica op de agenda van de ministerraad laten zetten om de 'hopeloosheid' uit te leggen, vertelde hij gisteren aan de parlementaire enquêtecommissie.

Oud-premier Kok zei later dat niet hij opdracht gaf de kwestie buiten de notulen te houden. Kok en Van Mierlo (buitenlandse zaken) waren die dag in het buitenland. Dat betekent dat vice-premier Dijkstal het kabinet moest leiden. Eén minister, wiens naam Voorhoeve niet wilde noemen, zei over de toestand met Dutchbat en de enclave: ,,Het werkt niet meer, we moeten weg.''

Maar Voorhoeve legde uit dat dat onmogelijk was, ook al zou Nederland 'zo laf zijn' om de benen te willen nemen. De moslimtroepen in de enclave zouden zo'n vlucht hebben verhinderd.

Het zwartste senario had Voorhoeve niet aan het kabinet voorgelegd. ,,Zoals het in feite is gegaan, dat hebben we onderschat. Denkbaar was dat de troepen van generaal Mladic alle vluchtelingen en Dutchbatters krijgsgevangen zou maken om ze later uit te onderhandelen. Moeilijk denkbaar was dat Mladic deze kapitale misdaad zou begaan en daarmee een kapitale politieke fout zou maken. We hebben de kwaadaardigheid van de Servische militairen ontzettend onderschat.''

Voorhoeve klaagde over de traagheid en gebrek aan begrip bij de leiding van de Verenigde Naties en bij de grote landen die Dutchbat hadden kunnen bijspringen. Belangrijke VN-commandanten waren tijdens de inval in Srebrenica met vakantie, de Britse commandant Smith zat aan de Bosnische kust op het strand. Toen de enclave in juli 1995 eenmaal was gevallen, waren de VN en de grote landen ook weinig alert op de massamoord op jongens en mannen die volop aan de gang was. Pas dit jaar vernam hij dat tijdens de dramatische dagen in juli een Amerikaanse vliegtuig met infrarood-camera's boven de enclave en de executievelden heeft gevlogen. ,,Die foto's zou ik graag willen zien. Ik denk dat ze destijds te laat zijn geanalyseerd.'' De wereld werd pas gealarmeerd toen het te laat was.

De enquêtecommissie sloot gisteren de verhoren af van Nederlandse getuigen. Volgende week vrijdag verschijnen nog wel een paar buitenlandse getuigen, waarschijnlijk uit de VN-organisatie.