Kabinet gesterkt in verzet EU-referendum

DEN HAAG - Een referendum over de uitbreiding van de Europese Unie heeft het risico dat deze 'big bang' met tien nieuwe lidstaten 'ernstige' vertraging oploopt. Het kabinet voelt zich door dit bezwaar gesterkt in zijn verzet tegen zo'n volksraadpleging.

Dat is de reactie van de ministerraad op een motie van D66-fractieleider De Graaf. Met steun van een kamermeerderheid vroeg hij de mogelijkheden te onderzoeken van een referendum over het toekomstige EU-lidmaatschap van Polen, Cyprus, Malta, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Slovenië, Estland, Letland en Litouwen.

Het kabinet voerde in het kamerdebat al principiële bezwaren aan tegen het middel van een referendum op zichzelf. Uit het onderzoek rijst nu ook het praktische bezwaar van vertraging op, zegt het kabinet. Dat risico dient zich bij elke vorm van volksraadpleging aan, of dat referendum nu wordt gehouden vóór een besluit van de Tweede Kamer over de uitbreiding of daarna.

Een referendum nadat de Kamer de 'big bang' heeft goedgekeurd, zal met het oog op het tijdschema van de Europese Raad niet eerder dan medio 2004 plaatsvinden. Bij een afwijzende uitslag zal de Kamer haar besluit moeten heroverwegen en is pas eind 2004 of later duidelijk of Nederland het uitbreidingsverdrag goedkeurt. De toetreding van de nieuwe lidstaten is nu voorzien op 1 mei van dat jaar.

Een volksraadpleging vóór het goedkeuringsbesluit van de Kamer is alleen mogelijk als daarvoor een speciale wet wordt gemaakt. Het kabinet voorziet dat deze wet 'zeer gecompliceerd' zal zijn, gezien de uiteenlopende zaken die erin geregeld moeten worden. Het betreft onder meer de vraagstelling, de deelnemers en het tijdstip van het referendum. ,,Gezien de planning van de Europese Raad is het zeer de vraag of het mogelijk is voorafgaand aan die besluitvorming nog een referendum te houden'', concludeert de ministerraad.

Het kabinet is geen voorstander van het noemen van een datum waarop Turkije tot de EU kan toetreden. Het is wel bereid een 'rendez-vous-datum' vast te leggen waarop de Europese Raad kan spreken over verdere onderhandelingen met het land, aldus premier Balkenende. De EU is tegen een Turks lidmaatschap zolang het land niet voldoet aan de toetredingsvoorwaarden, vooral op het vlak van de mensenrechten. Het kabinet wil aan die criteria strak de hand houden.

Balkenende sprak later op de dag met de leider van de AK-partij, Erdogan, de grote winnaar van de Turkse verkiezingen. Voorafgaand aan de ontmoeting kenschetste hij Erdogan als 'communicatief en open voor argumenten'. Over diens partij zei de premier: ,,Het is een islamitische partij, maar open naar de wereld.''