'Dan pakten we maar weer een pizza-autootje'

“Overvallen plegen is een soort modetrend geworden tegenwoordig. Het gaat ook onwijs gemakkelijk. Iedereen weet dat als je een pistool richt, de ander zijn centjes wel zal afgeven. Het is snel geld. Als je in het criminele circuit zit wil je snel geld maken. Dan kan je natuurlijk 'balletje balletje' gaan spelen, maar dan moet je eerst klanten gaan zoeken. Hetzelfde geldt voor inbraak. Je moet eerst weer mensen gaan zoeken die jouw spullen willen kopen. Maar bij een overval is dat allemaal anders.”

Zo doet een jonge overvaller zijn beroepsfilosofie uit de doeken. Een onderzoeker van de politie Haaglanden ging praten met vijftig jonge overvallers tussen de 15 en 21 jaar, die op dat moment in de gevangenis zaten. Hun uitspraken staan in het tijdschrift 'Sec' van het Ministerie van justitie. Want terwijl er in totaal in Nederland minder overvallen worden gepleegd, stijgt juist het aandeel van de groep zeer jonge overvallers. De politie wilde een beeld krijgen van hun motieven en hun criminele loopbaan. De doorgewinterde daders (driekwart van de ondervraagden) beginnen meestal al voor hun twaalfde met winkel- en brommerdiefstal, en raken via vrienden geleidelijk bij zwaardere zaken betrokken. Drugshandel speelt ook vaak een grote rol. Met koerierswerk kun je veel verdienen, waarom dan nog in een magazijn gaan staan? En als je geen toegang hebt tot de drugsscene, is een overval een verleidelijk alternatief.

“Ik zag allemaal jongens om me heen die nieuwe spullen kochten. Een nieuwe jas, nieuwe schoenen. Ze konden overal naar toe. Op een bepaald moment zou er een feest gehouden worden in een discotheek. Iedereen zou er goed uitzien. Ik wilde ook een nieuwe outfit hebben. Toen heb ik met die jongens besloten een overval te doen.”

Het gaat om geld voor luxe dingen, voor kleren, om uit te gaan. Maar het gaat ook om de kick.....

“Ik pleegde die overvallen uiteraard voor het geld, maar ook voor de kick; voor de gein. 'Jongens het is vrijdagavond. We hebben niks te doen. Wat gaan we doen? Een overvalletje? Een snelkraak?' En dan pakten we maar weer een pizza-autootje. Dat waren kleine dingetjes.” ...en om het machtsgevoel: “Ik voelde me altijd onderdanig bij mensen. Ik had nooit het idee dat ik ergens macht over had. Met die overvallen veranderde dat. Ik zou eens een keer voelen hoe dat was. Ik merkte ook in mijn vriendenkring een verandering. Toen ze merkten dat ik overvallen pleegde, kregen ze meer respect.”

De meeste jongens hopen na de gevangenis op een andere manier geld te kunnen verdienen, hoewel sommigen het - met een afgebroken opleiding en een strafblad - ook somber inzien. Ze denken soms ook aan een 'slimmer' vervolg van hun criminele loopbaan, waarvoor ze in de gevangenis meestal het een en ander opsteken. De beste toekomstperspectieven hebben de zogenaamde 'wanhopers': jongens die uit acute geldnood misschien één overval pleegden. Zij zijn vaak ècht van plan te gaan werken:

“Ik heb nu een goed meisje waarmee ik kan samenwonen. Als ik hier weer uit ben ga ik gelijk werken. Ik ga samen met haar eten en gezellig op de bank zitten voor de tv. Ik heb nog nooit iemand gehad die van me houdt.”