Een verwoestende nabrander

De vertrouwensbreuk tussen minister Sorgdrager en het openbaar ministerie (OM) laat zich typeren als een allesverwoestende nabrander op een moment dat zelfs insiders het gevoel hadden dat het ergste leed zo ongeveer geleden was. Het OM is gereorganiseerd. Voor de politieke zeggenschap over het apparaat is een voor alle partijen aanvaardbaar compromis uit de bus gerold en met de veroordeling van Etienne U. afgelopen maandag, heeft het OM inmiddels bewezen ook zonder IRT-methoden gangsters achter de tralies te kunnen krijgen.

Toch nog een vertrouwensbreuk. En wat voor één. Niet eerder in de (naoorlogse) parlementaire geschiedenis meegemaakt dat een premier topambtenaren, de 'crème de la crème van de rechterlijke macht', zo te kakken heeft gezet. Vanzelfsprekend met als resultaat dat gans Nederland nu wel moet denken: zo'n confrontatie kan niet zonder gevolgen blijven. Zo'n nabrander kan onmogelijk met een sisser aflopen. Het wachten is slechts op de klap.

Ondertussen kunnen we ons afvragen hoe het zover heeft kunnen komen? Afgezien van de juridische en staatsrechtelijke schoten in deze strijd, zou het niet zo zijn dat partijen gewoon hun krediet verbruikt hebben gedurende het moeizame omslag-proces van het OM? Hoe anders te verklaren dat volwassen mensen een flut-conflict over een bijbaan hebben aangegrepen elkaar de oorlog te verklaren? Ging het maar over de inhoud. Dan kon je nog zeggen: die Docters van Leeuwen is de kwade genius. Die lapt het politieke primaat aan zijn laars. Maar zo is het niet. Docters heeft de reorganisatie van het OM voortvarend ter hand genomen. Hij heeft zich ook geschikt in een formule waarin de politieke zeggenschap werd geregeld. Dat gebeurde niet klakkeloos, maar dat is begrijpelijk. Want enerzijds heeft het OM een zekere onafhankelijkheid nodig om ook politieke misstanden aan de kaak te kunnen stellen, op straffe van Italiaanse toestanden. Maar anderzijds moet de politiek het OM toch ook kunnen sturen, anders zou de ministeriële verantwoordelijkheid een lege dop zijn.

Maar zoals gezegd: dat was allemaal het probleem niet meer. Derhalve resteert de platte constatering dat partijen elkaar kennelijk intens zijn gaan wantrouwen, tot met de affaire-Steenhuis de fatale grens werd overschreden. In zo'n klimaat behoort normaal overleg niet meer tot de mogelijkheden. Dan meent een minister pats boem de club voor het blok te moeten zetten en eist de tegenpartij een leespauze, als de twijfelachtige marge om zich tegen een overrompelend ontslag te beschermen.

Wie als schuldige aan te wijzen voor de zo ontstane vertrouwensbreuk? De pg's, zegt de politiek. Maar men kan wel hoog van de toren blazen dat er tussen de baasjes van het OM en God weinig ruimte zit (Wallage), daarmee is het politieke primaat en het vertrouwen niet in ere hersteld en de vraag is zelfs of de minister daartoe in staat zal zijn, ook als zij vandaag de steun krijgt van de Tweede Kamer. Het zal tobben blijven met haar relatie met het OM en dat wordt alleen maar erger als ze Docters en Steenhuis noodgedwongen zal moeten ontslaan.

Het zou daarom veel beter zijn geweest als Sorgdrager op die bewuste donderdagavond echt kordaat was geweest. Dan zou ze Steenhuis en desnoods ook Docters op staande voet hebben ontslagen om vervolgens met een zelfverzekerd gebaar haar eigen portefeuille ter beschikking te stellen. De politiek zou dan in volle vrijheid de balans hebben kunnen opmaken hoe deze vertrouwensbreuk te herstellen: met of zonder Sorgdrager. Nu blijft het aanmodderen.