Waarnemers vieren hier nog Sinterklaas

AMSTERDAM - Ex-militairen, advocaten, mensenrechtenexperts, en politiemensen. Op het ministerie van buitenlandse zaken wordt druk gezocht naar geschikte kandidaten die namens de Organisatie voor veiligheid en samenwerking in Europa (OVSE) in Kosovo kunnen optreden. Eind vorige week besloot Nederland vijftig waarnemers naar Kosovo te sturen.

Kaartenbakken met mensen die eerder zijn uitgezonden tijdens de verkiezingen in Bosnië of in de Kaukasus worden afgespeurd. Degenen die ervaring hebben met een democratiseringsproces of militaire situaties krijgen de voorkeur. Want de eerste taak van de waarnemers is om te controleren of de afspraken die president Milosevic met Holbrooke heeft gemaakt, worden nageleefd; De Servische politie moet zich terugtrekken uit Kosovo, ontheemden moeten kunnen terugkeren naar hun eigen woonplaats en er moet worden onderhandeld over de toekomstige status van Kosovo.

“Je stapt als waarnemer in je auto of op je fiets en je gaat rondrijden”, zegt D. Leurdijk van het Nederlands instituut voor internationale betrekkingen Clingendael. “Je gaat bijvoorbeeld een politiebureau binnen om de manschappen en het materieel te tellen, of je kijkt of de ontheemden niet door de politie voor de voeten worden gelopen als ze naar huis willen terugkeren.”

De waarnemers in spe krijgen een grondige training voor ze dergelijke opdrachten in Kosovo gaan uitvoeren. In een paar dagen moeten ze op de hoogte zijn van de achtergronden van het conflict en de precieze taak die hen ligt te wachten. Volgens Leurdijk is dat een absolute vereiste. “Het is buitengewoon belangrijk te benadrukken wat de waarnemers moeten en mogen”, zegt hij.

Leurdijk, die verschillende Bosnië-gangers op hun missie heeft voorbereid, weet uit ervaring dat er van te voren vaak misverstanden bestaan over missies. “Militairen en marechaussees die meewerkten aan de International Police Task Force in Bosnië, zeiden vaak: “Die deelneming van Nederland stelt niets voor”. Ze dachten dat zij op de stoel van de lokale politie moesten gaan zitten. Maar hun taak was om het politieapparaat opnieuw op te bouwen, in plaats van zelf bekeuringen uit te delen.”

Dat het conflict in Kosovo opnieuw oplaait is een van de risico's waar de waarnemers mee te maken kunnen krijgen. Ook het scenario waarin de ongewapende waarnemers door het leger van Milosevic of door het Kosovo bevrijdingsleger worden gegijzeld, wordt in ogenschouw genomen.

“Het regime in Belgrado zegt dat het garant staat voor de veiligheid van de waarnemers, maar we weten inmiddels wat voor figuur Milosevic is en wat het in praktijk betekent als hij dergelijke afspraken maakt. Die garantie kan niet voldoende zijn”, zegt Leurdijk.

De NAVO zal daarom hoogstwaarschijnlijk een troepenmacht van 1500 man in Macedonië installeren, die kan optreden als de veiligheid van de waarnemers in het geding komt.

Volgens Leurdijk zal het nog een paar weken duren voordat Nederlandse waarnemers naar Kosovo kunnen worden gestuurd. “Misschien dat ze hier nog net Sinterklaas kunnen vieren” denkt hij. “Dat duurt natuurlijk te lang, maar de overeenkomst tussen Milosevic en Holbrooke kwam als een verrassing en er staat nou eenmaal niets klaar op dit punt.”