Gemeentehuis in oude fabriek

WINTERSWIJK - Een torenhoog monument ter herinnering aan de textielindustrie die Winterswijk welvaart en malaise bracht. Als het aan de actiegroep 'Schoorsteun' ligt, krijgt de schoorsteen van de voormalige Tricot-fabriek deze bestemming. “De rouwverwerking heeft lang genoeg geduurd.”

“Stammend uit de tijd dat men vond dat zelfs spoorwegstations, straatmeubilair en fabrieken het oog een zekere troost moesten bieden”, schreef de beroemde Winterswijker, Gerrit Komrij over 'de Tricot'.

Ooit bood de fabriek aan elfhonderd mensen werk, ruim een derde van de textielindustrie in het stadje. De sluiting in 1978 kwam dan ook hard aan. Economisch gezien is Winterswijk nooit meer de oude geworden. Het inwonertal ligt al tientallen jaren op 28 000.

De 45 meter hoge schoorsteen van de Tricot-fabriek staat er in vergelijking met het vernielde complex van de fabriek nog redelijk bij. Bij een blikseminslag een paar jaar geleden zijn bovenin wat stenen losgekomen, maar verder verkeert het gevaarte in goede staat. Het in 1978 gesloten fabriekscomplex daarentegen ziet eruit alsof de luchtmacht en het korps mariniers er een gezamenlijke oefening hebben gehouden: een hal is uitgebrand en vrijwel alle ruiten liggen aan scherven. Op de daken groeien berkenboompjes. De vroegere spoelerij gaat dienen als onderkomen voor het nieuwe gemeentehuis, terwijl de toekomst van de fabrieksschoorsteen onzeker is. Het kan zijn dat de schoorsteen moet wijken voor kantoren. “Het hoeft elkaar niet in de weg te staan. De kans is reëel dat de schoorsteen kan blijven staan, zeker omdat het renoveren een relatief klein bedrag zal vergen”, zegt Wim Scholtz, woordvoerder van 'Schoorsteun' hoopvol. Renovatie zal naar schatting 150 000 gulden kosten, terwijl met het nieuwe gemeentekantoor per saldo 18,7 miljoen gulden gemoeid is. De gemeente Winterswijk staat in beginsel positief tegenover de actie van 'Schoorsteun' om de schoorsteen als blikvanger van het nieuwe gemeentehuis te gebruiken. Wethouder J. Houwers (Vrom): “Het moet wel stedebouwkundig en financieel in te passen zijn. Waar de schoorsteen staat, kunnen geen andere gebouwen komen. De gemeenteraad moet afwegen of we die grondopbrengst kunnen missen.”

Schoorsteun zet zich sinds 1993 in voor behoud en renovatie van de laatste schoorsteen van de Winterswijkse textielindustrie. Die inspanningen werden Scholtz en de zijnen lang niet altijd in dank afgenomen. Zeker ex-werknemers willen niet steeds aan de teloorgang van hun vroegere werkgever worden herinnerd. En zo'n pretje was het werken in de textielindustrie niet. “Break den olden pröttel moar af”, was een gevleugeld gezegde. Dat was ook in de gemeenteraad het overheersende gevoel. Door een samenloop van omstandigheden keerde het tij voor het fabriekscomplex. In het zicht van de gemeenteraadsverkiezingen in 1994 kwamen maar liefst vijfhonderd inwoners naar een bijeenkomst van 'Schoorsteun'. Dat was voor de politiek een serieus te nemen signaal, net zoals het verzet van de middenstand tegen de komst van supermarkten op de plaats van de fabriek.

In het voorjaar van 1995 viel het besluit om het nieuwe gemeentehuis in de Tricot-fabriek te vestigen. Winterswijk zal de eerste gemeente in Nederland zijn die in een voormalige fabriek kantoor gaat houden. Volgens wethouder Houwers markeert dat de omslag in het denken over industriële monumenten. In plaats van rigoureus slopen en nieuw bouwen (Komrij: “Ik heb al bijna driekwart van deze gemeente spoorloos zien verdwijnen of onherstelbaar verbeterd zien worden”) houden bestuurders nu meer rekening met het verleden en de architectonische betekenis van een gebouw. “Maar ik moet erbij zeggen dat als we besluiten de schoorsteen te behouden, het eindpunt voor dit complex wel is bereikt. We kunnen er niet eindeloos toeters en bellen aan blijven hangen.”

Binnen een paar maanden valt de beslissing over behoud van de schoorsteen.