Op herhaling: Wendelmoet Boersema doet Russisch

Ni poecha, ni pera, zeg ik bemoedigend tegen mezelf terwijl ik de papieren van het eindexamen Russisch havo en vwo voor me uitstal. Deze uitdrukking gebruiken de Russen om iemand veel succes te wensen, maar betekent letterlijk 'noch dons, noch veren'. De wens stamt nog uit de tijd dat met jagen het dagelijks stukje vlees op tafel kwam. Door de jager juist geen succes in de jacht te wensen, wilden de bijgelovige Russen eventuele tegenslag bezweren - net als de Duitsers doen met hun Hals- und Beinbruch.

Eigenlijk speel ik een beetje vals. Op de middelbare school heb ik nooit Russisch gehad, maar zes jaar Russisch op de universiteit zet me toch op een aanzienlijke voorsprong. In mijn jaar zat een aantal studenten dat al wel Russisch op school had gevolgd. Zij maakten de eerste taaltoetsen met de ogen dicht, maar na krap een half jaar was die voorsprong ingelopen.

De gelukwens heeft gewerkt: volgens Internet heb ik alle 50 vragen van het vwo-examen goed, en die voor havo op één na. Desondanks, petje af voor de scholieren met Russisch in het pakket. In twee jaar tijd, met een paar uur les per week, hebben ze zich toch een aanzienlijke woordenschat eigen gemaakt. De meeste teksten van de examens komen uit kranten als de Literatoernaja gazeta (Literaire gazet) en Argoementi i fakti (Argumenten en feiten), toch niet de minste bladen.

De havo-scholieren maken in het eerste artikel kennis met Andrej, een zogenoemde geldloper. Dat is een beroep dat president Jeltsin vast liever vandaag dan morgen zag verdwijnen. Want dankzij jongens als Andrej, die miljoenen roebels van stad naar stad vervoeren, kunnen handige biznizmen de belasting ontduiken.

Gek genoeg is de tweede tekst hetzelfde voor havo en vwo. Een journaliste van het blad Nedelja (Week) maakt zich bezorgd over de schadelijke invloed van reclame op de Russische jeugd. Volgens mij draaft ze een beetje door. Met het jongetje in de tekst, dat bij de psychiater belandt omdat hij denkt dat hij een poes is en alleen maar Whiskas wil eten, is vast meer aan de hand dan alleen een overdosis reclame kijken op tv. Bij vraag 27 moeten de scholieren invullen waarom de Russische tv-kijkers anders op reclame reageren dan de Westerse. Het goede antwoord: Omdat de Russen onder het communisme geleerd hebben alles te geloven wat de pers vertelt. Huh? Voor hetzelfde geld gelooft Ivan Modaal door het communisme juist weinig meer van wat de pers of staat zegt.

Voor de vwo'ers spreekt de tekst over de woningnood onder Russische studenten ongetwijfeld het meest tot de verbeelding. De auteur schetst ironisch hoe een eerstejaars, blij met de hem toegewezen kamer, op de drempel van zijn kamergenoten te horen krijgt dat er voor hem geen plaats is. Twee dingen moet je dan vooral niet doen, aldus de schrijver: gaan schreeuwen en op je strepen staan, of de administratie erbij roepen. Dan kun je het voor de rest van je studententijd wel schudden.

Nederlandse studenten wonen gelukkig ruimer. Tijdens mijn eigen studie heb ik in Moskou gezien hoe krap die Russische studentenkamertjes soms zijn. Kennissen van de Universiteit van de Vriendschap der Volkeren deelden met z'n drieën een kamer van drie bij vijf meter. Wil je dan je vriend of vriendin een keer voor jezelf hebben, dan zijn loyale kamergenoten onmisbaar.

Ook in de manier van examen afleggen ging het er voor de Nederlandse scholieren gisteren vast ontspannener aan toe dan voor hun Russische leeftijdgenoten. In Rusland is het gebruikelijk om in de alfa- en gammavakken mondeling examen te doen. De kandidaat bezegelt in een zaal voor de examencommissie zijn lot door uit een aantal kaartjes een vraag te trekken, en die vervolgens te beantwoorden. Tot voor kort hadden de scholieren slechts één voordeel: voor de ideologisch gekleurde vragen stonden de antwoorden al vast. Die werden dan ook driftig uit het hoofd geleerd.