Milosevic onderwerp van strijd in bergstaatje Montenegro

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Wat moeten enkele duizenden demonstranten met 180 pistolen, twee halfautomatische geweren, 35 dynamietstaven en vier zelfvervaardigde bommen?

De betogers waren maandag uit het bergstaatje Montenegro, naar de hoofdstad Podgorica getrokken om 'vreedzaam' te demonstreren tegen de nieuwe president, die daar morgen wordt geinstalleerd. Maar zonder ingrijpende veiligheidsmaatregelen en een loyale politie was het zeker uit de hand gelopen.

Montenegro is in enkele maanden tijd een gespleten land geworden met twee kampen die elkaar in macht en aantal niet veel ontlopen. De spanning tussen de bevolkingsgroepen loopt hoog op en lijkt niet zonder gevaar. De traditioneel ingestelde oude garde is in het defensief geraakt. Ze houdt vast aan oude machtsstructuren en wil het liefst bij Servië horen. Een klein deel van deze groep laat zich gemakkelijk door de staatsmedia opzwepen en is niet te beroerd om met wapens naar de hoofdstad te trekken om een klusje voor de president van Joegoslavië, Slobodan Milosevic, op te knappen.

Het hervormingskamp van vooral intellectuelen en jongeren verkeert echter sinds oktober vorig jaar in een overwinningsroes. Hun kandidaat, de jonge Milo Djukanovic (35) won toen met een uiterst krappe meerderheid van 5 000 stemmen de verkiezingen. Djukanovic tamboereert op het zelfbewustzijn van het landbouwstaatje Montenegro. Hij wil een onafhankelijker koers van Servië en minder zeggenschap voor de grote baas en alleenheerser Milosevic.

De verliezer van de verkiezingen is de uiterst wankelmoedige Momir Bulatovic. Ook hij is met 41 jaar nog jong, maar zijn opvattingen zijn star. Hij weigert als zittende president een stap terug te doen en heeft zijn aanhang opgeroepen via demonstraties de machtsovername, morgen, te verhinderen. Bulatovic meent dat zijn verlies het gevolg is van fraude.

Hij is niet veel meer dan een zetbaas van Milosevic. Als hij iets toegeeft aan de vernieuwers, fluit Milosevic hem terug. Hij heeft al eens zijn nederlaag erkend, maar de volgende dag riep hij zijn aanhang al weer op tot verzet.

De Amerikanen doen er alles aan de positie van Milosevic te verzwakken en hem verder te isoleren en dus hebben de VS al hun kaarten gezet op de nieuwe president van Montenegro, Milo Djukanovic. Een Amerikaanse vertegenwoordiger voor de Balkan, Robert Gelbard, is speciaal naar Podgorica gereisd om ernstige problemen bij de machtsoverdracht te voorkomen.

Gelbard zei na een onderhoud met Bulatovic dat deze hem had beloofd terzijde te zullen stappen en de verkiezingsuitslag te respecteren. “Het zou een ernstige fout zijn de wil van het volk, zoals die in de verkiezing is geuit, op een of andere manier tegen te werken”, zei Gelbard na afloop. Maar Bulatovic ontkende enkele uren later alweer alles. “Ik kan de onwettige overwinning niet accepteren”, zei hij, en riep zijn aanhangers op door te gaan met de protesten.

De vraag is dus hoe dat zal gaan morgen en wat de bedoelingen zijn geweest met de bommen of het dynamiet maandag. De meeste waarnemers houden het erop dat Milosevic maar al te graag het Servische leger naar Montenegro zou sturen. Hij is daar als president van de Federatie van Servië en Montenegro toe bevoegd en een beetje rotzooi is al voldoende om in te grijpen.

Als Milo Djukanovic eenmaal op het pluche zit, is dat een streep door de rekening van Milosevic, die zijn macht als president van de federatie juist wil uitbreiden. Hij moet echter eerder vrezen dat de vernieuwers in Montenegro zullen pogen hem te wippen en dan heeft Milosevic geen formele machtsbasis meer in de Federale Republiek Joegoslavië.

De nieuwe man Djukanovic geeft Milosevic de schuld van het isolement en de economische sores van Servië en Montenegro. Hij heeft al gezinspeeld op een afscheiding van Montenegro. Als jonge premier wist hij zijn land al beter te laten floreren dan Servië. Hij is rijk geworden met smokkel, waarmee hij het internationale embargo tegen Joegoslavië wist te omzeilen. De helft van de Montenegrijnen is daar trots op, omdat hij niet alleen voor zichzelf zorgde maar ook voor zijn landgenoten.