Een nieuwe impuls

Nu de Samen op Weg-kerken (in historische volgorde: de lutherse, hervormde en gereformeerde kerk) vorige week opnieuw besloten hebben een stap vooruit te doen in hun verenigingsproces, is het misschien goed ook eens vooruit te kijken. Tot nu toe is dat weinig of niet gebeurd met als grote uitzondering natuurlijk de kerkorde.

Juridisch/organisatorisch zijn de contouren van de toekomstige kerk al wel bepaald. Maar dat heeft weinig met de heilige geest van de eenwording te maken en meer met het feit dat het SoW-proces in de loop van de jaren is veranderd in een gevecht om de macht in de nieuwe kerk. Met als resultaat een kerkorde waarin met vermijding van zo veel mogelijk tenen geprobeerd is ieder een deel te geven en niemand te vervreemden. Kerkpolitiek, zo is bij Samen op Weg gebleken, is net als iedere politiek gewone machtspolitiek. Het is dat het kaartspel in kringen van de rechtse bestrijders van SoW als ongeoorloofd wordt beschouwd, maar ik zou uit deze kring een patent ploegje blufpokeraars kunnen samenstellen.

Het gevolg van dit alles is wel dat je langzamerhand wel heel erg veel van hetzij de kerk hetzij kerkpolitiek moet houden om nog in de berichtgeving over Samen op Weg geïnteresseerd te zijn. Het is functionarissen-nieuws geworden waardoor kerkelijk kader op de hoogte blijft van de jongste ontwikkelingen. Ongeveer zoals de kwartaalberichten een commissionair op de hoogte houden van het wel en wee van zijn fonds. Het is daarom hoog tijd voor de conclusie dat de kerkpolitici in SoW langzamerhand genoeg aan hun trekken zijn gekomen en dat de aandacht nu maar eens moet uitgaan naar degenen voor wiens belang de eersten zeggen op te komen: de gewone gelovigen. Natuurlijk, dom zijn die laatsten niet en op een hoger niveau van abstractie weten de modale kerkleden wel dat de problemen waarover in de synodes gestreden wordt van belang zijn voor hun toekomstig kerkelijk leven.

Maar zij zoeken in de kerk toch vooral inspiratie, bemoediging, troost en al die andere zaken waarin de kerk altijd heeft voorzien. Zij hebben geen idee, maar dan ook geen enkel idee, op wat voor wijze de nieuwe kerk daaraan vorm en inhoud zal geven. Gaan de verschillende tradities elkaar versterken? Komt er een andere protestantse Nederlandse identiteit (wat je uit de naam van de nieuwe kerk zou kunnen afleiden)? Zal de nieuwe kerk een stimulans zijn voor het gesprek over de betekenis van het geloof in God in deze tijd? Dat zijn de vragen die hen interesseren. Sterker nog, waarvan hun gelovig welbevinden in de nieuwe kerk afhankelijk is.

De SoW-kerken zijn als geen andere organisatie uitgerust om deze inhoudelijke vragen aan te pakken. Ze hebben maar liefst zes theologische faculteiten ter beschikking. Ze beschikken over een gemotiveerd kader van beroepskrachten en vrijwilligers. Ze hebben een eeuwenoude traditie in de onderlinge gesprekken over kwesties van leer en leven.

Concreet zou aan de zes theologische faculteiten een offerte gevraagd moeten worden voor de wetenschappelijke begeleiding van een bezinningsproces op de geestelijke contouren van de nieuwe kerk. Dat bevordert de onderlinge concurrentie en daarmee de creativiteit. In een volgende etappe moet het beroepskader, de predikanten van de drie kerken, met elkaar in gesprek komen over wat kerk en geloof voor hen betekenen en welke verwachtingen zij hebben van hun werk in de nieuwe kerk. Na dit voorwerk zijn vervolgens de kerkleden aan de beurt. Zo gaat iedereen als voorbereiding op de hereniging aan het werk met de eigen geloofsvragen en idealen over de kerk.

En denk erom: dit keer geen getob over kerkverlaters of andere groepen die de kerk niet kan bereiken. Dit keer gaat het primair om degenen die in de kerk zijn gebleven en van de kerk iets varwachten. Er is zo veel goedwillendheid en bereidheid tot meedenken in de kerk; er is bovendien zo veel kwaliteit en creativiteit aanwezig. Laten die nu maar eens aan het woord komen.

En ten slotte: dit proces verdient een nieuwe naam. Want Samen op Weg is te beladen geraakt om nog echt tot iets nieuws te kunnen inspireren.